Neolitik Dönem Anadolu Mimarisinden Bir Kesit: Çayönü

Özet

Tarihi süreç içerisinde insanlık; hayata tutunma amacı ve yaratılışları gereği merak arzusu doğrultusunda sürekli kendilerini geliştirmeye yönelmişlerdir. Neolitik dönem, insanlığın göçebe hayattan yerleşik hayata geçmesiyle beraber oluşturduğu sosyal, kültürel, ekonomik, dini, mimari vs. gibi pek çok alanda yaşadığı çağın şartlarına göre zirve yaptığı zaman dilimidir. Anadolu coğrafyasında Neolitik dönemi yaşayan pek çok yaşam merkezi vardır. Bunlardan en önemlilerinden biri şüphesiz Diyarbakır ili, Ergani ilçesi yakınlarında bulunan Çayönü yerleşim alanıdır. Gerek oluşturdukları sistematik yerleşme gerekse çevre medeniyetlere yakın olması Neolitik dönem yerleşmeleri içerisinde Çayönü’nü ön plana çıkmıştır. Çayönü’nün önem arz etmesinin bir başka sebebi ise bölge sınırları içerisinde tam teşekküllü yerleşim modeline yakın bir yapılaşmanın görülmesidir. Kült ve kamu binalarının varlığı, kendine has mimari tarzı ve gelişmiş mühendislik bilgilerinin mimariye yansımasıyla pek çok araştırmacı tarafından ilgiyle takip edilmiştir. Yuvarlak çukur tabanlı, ızgara planlı, kanallı , taş döşeli, hücre planlı ve geniş odalı yapılar, kült ve kamu binaları, , ateş çukurları, çöp çukurları, kafatası odalarından oluşan son derece iyi tasarlanmış ve dönemin mimari tarzına ışık tutan yapılardır. 1964 yılında başlayan kazılar 1991 yılında malum terörden dolayı sekteye uğramıştır. Günümüzde yeniden başlamış olan çalışmalarda çok önemli verilerin literatüre kazandırılması beklenmektedir.

Abstract

Humanity in the historical process; they aimed to constantly develop themselves in the direction of desire for hope and curiosity for their creation. Neolithic period ,the nomadic from the sedentary life of humanity being created with the social, cultural, economic, religious, architectural, etc according to the conditions of the age he lived in many areas, such A Section from the Neolithic Period Anatolian Architecture: Çayönü Tarih ve Gelecek Dergisi, Aralık 2017, Cilt 3, Sayı 3 DERGİ Journal of History and Future, December 2017, Volume 3, Issue 3 249 as the peak time. There are many life centers in Neolithic period in the Anatolian geography. One of the most important of these is the Çayönü residential area, which is located near the Ergani district of Diyarbakır province. Environment that they create the need for systematic settlement and civilization in the Neolithic period settlements that are close to it cayonu have come to the fore. Çayönü is another reason of importance within the borders of the region, full-fledged model may be of a construction that is close to a residential. The presence of cult and public buildings, the unique architectural style and advanced engineering knowledge reflected in the architecture of many researchers followed by interest. Round pit-based, gridplanned, multi-channel , paved and cell-plan buildings with spacious rooms, cult and public buildings, fire pits, garbage pits, consisting of the skull room, extremely well designed and the architectural style of the period that sheds light on a structure. n 1964 excavations began and in 1991 stopped because of terrorism. Today, re-very important in the work that has already begun is expected to equip students with the literature data.