SAVAŞ YILLARINDA MİLLİ BİR BURJUVAZİ OLUŞTURMA ÇABASI OLARAK “HARP ZENGİNLERİ” VE BUNA YÖNELİK ELEŞTİRİLER

“WAR PROFITEERS” IN THE CONTEXT OF CREATING A “NATIONAL BOURGEOISE” AND ITS CRITISISMS DURING THE WORLD WAR I

Özet

Balkanların yitirilmesi üzerine İttihat ve Terakki yöneticileri Anadolu olmak üzere devletin elinde kalan son toprakları koruyabilmek için siyasi, askeri ve ekonomik önlemler almak gerektiğine inanmışlardır. Osmanlıcılık politikasının imparatorluğun varlığını korumaya yetmediğini, Osmanlı vatandaşları için yeni bir kimlik ve aidiyet hissinin oluşturulması gerektiğini düşünen İttihatçılar, Türkçülük politikasına yönelmişlerdir. Söz konusu bu Türkçülük politikasının “orta sınıf” bir Müslüman-Türk toplumsal tabana dayanması gerektiğine inanan ve bunun kendi iktidarlarının devamı için de bir zorunluluk olduğuna inanan İttihatçılar devlet eliyle bir “milli iktisat” yaratma projesine girişmişlerdir. Birinci Dünya Savaşı devletin ekonomiye Müslüman-Türk unsur lehine sonuçlar verecek müdahalelerde bulunması için fırsatlar yarattı. Hükümet “milli iktisat” ve “iktisadi uyanış” adı altında bir Müslüman-Türk girişimci sınıf yaratmaya yönelik politikalar izledi ve sermaye birikimini hızlandıran spekülatif kazançlara göz yumdu. “Milli burjuva” yetişme politikası kısmen beklenen sonucu doğursa da yoz bir savaş zengini yarattı. Ortaya çıkan “harp zenginleri” savaşın sonuna doğru basında yoğun bir şekilde eleştirilmiş ve edebiyatın işlediği önemli konular arasında yer almıştır. Bu çalışma; Balkan Savaşı, İttihat-Terakki ve Türkçülük politikası üzerinden “Milli iktisat” çabalarını ele almış, özellikle savaş yıllarında “milli burjuvazi” oluşturma girişimleri üzerinde durmuş ve “harp zenginlerine” yönelik eleştirileri konu edinmiştir.

Abstract

After the loss of Balkans, the leaders of the Committee of Union and Progress believed that political, economical and military measurements must be taken in Anatolia in order to protect the remaining lands of the state. Having concluded that the policy of Pan-Ottomanism was not adequate to help survive the existence of the Empire, Young Turks adopted the policy of Pan-Turkism. This new policy in question also brought the “Turkfication” of the economy in the agenda. Believing that this policy should be based on a middle Muslim-Turk social class- this would also help them to consolidate their power- Young Turks aimed at creating a “national economy” using the power of the state. The First World War gave the necessary opportunities for this policy. In the name of “National Economy” and “National Awakening”, the government followed the policy of creating Muslim-Turk entrepreneurs and turned a blind eye to the speculative profits. Even though the policy of creating “National Bourgeoisie” gave the expected results soon it paved the way for degenerated war profiteers (war riches). Towards the end of the war this “war profiteers” was criticized heavily in the press and after the war it became an important issue in the literature. This work aims at examining the initiatives for creating “National Economy” and “National Bourgeoisie” of the Committee and Union Progress during the Balkan Wars and the First World War in the context of the Turkification policy of the Young Turks. The work also examines the critics about the “war profiteers”.

Anahtar kelimeler: Milli İktisat, Harp Zengini, İttihat ve Terakki, Kemal Tahir, Birinci Dünya Savaşı