OSMANLI RUMLARINDA CEMİYETLEŞME OLGUSU VE RUM KÜLTÜR CEMİYETLERİ: İZMİR ÖRNEĞİ

THE ASSOCIATION MOVEMENT OF THE OTTOMAN GREEKS AND THEIR CULTURAL ASSOCIATIONS: THE EXAMPLE OF IZMIR

Özet

Avrupa’daki aydınlanma hareketi ve bu hareketin doruk noktası olan Fransız Devrimi, çok yönlü ve çok güçlü dönüşümleri beraberinde tüm dünyaya sunarken, Yunan dünyasında da kültürel bir sıçrayışa yol açarak hem Osmanlı coğrafyasındaki Rumların hem de diğer Yunan toplulukların, ortak bir kimlik etrafında bütünleşmesi için uygun zemini hazırlamıştır. Bunun sonucunda 19. yüzyılda bağımsız Yunan devleti ortaya çıkmış ve yeni devlet, sınırları dışında kalan İstanbul ve Anadolu Rumlarını Helen ortak kimliğinde buluşturabilmek için başta eğitim olmak üzere birçok kanaldan yararlanmıştır. Osmanlı Devleti’ndeki modernleşme süreci de Rumların toplumsal örgütlenmesine yeni bir boyut kazandırdığı gibi, Rumlar arasında ortak kimliğin inşası için gereken altyapıyı gayri ihtiyari hazırlamıştır. Rumların etnik aidiyet kazanması için başlatılan bilinçlendirme projesinin en önemli araçlarından biri ise resmi kanalların yetersiz kaldığı her alanda Rum cemaatinin ihtiyaçlarını karşılamaya yönelen “cemiyetler” olmuştur. Sosyal dayanışma esasıyla cemaat bağlarının korunmasını ve güçlenmesini sağlayan cemiyetler, aynı zamanda cemaat üyelerini sosyal bir ağın parçası haline getirerek ortak kültür yaratma ve bunu sürdürebilme bağlamında önemli bir rol üstlenmişlerdir. Osmanlı Devleti’nde Tanzimat’tan önce filizlenmeye başlayan cemiyetleşme hareketi, 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren oldukça hız kazanmıştır. Bu cemiyetleşme hareketine önemli bir ticaret merkezi olması dolayısıyla Batı ile yakın ilişkiler geliştiren ve bu nedenle Yunan aydınlanmasının da en çok etkilediği bölgelerden biri olan İzmir ve İzmir Rumları öncülük etmiştir. İzmir Rumları, özellikle eğitim ve kültür alanında yeniden organize olarak kurdukları cemiyetlerle Rumların bilinçlendirilmesi projesine, başka bir deyişle Helenizm ideolojisinin Osmanlı Rum coğrafyasında yayılmasına aracılık etmişlerdir. Ağırlıklı olarak Yunan belge ve kaynaklarına dayanan bu çalışmada, Osmanlı Devleti’nde cemiyet kurumunun ortaya çıkışı ve gelişimi Rum cemaati temelinde ele alınmış; Osmanlı Rumlarında cemiyetleşme olgusu, İzmir Rum kültür cemiyetleri üzerinden örneklendirilmiştir.

Abstract

While the European Enlightenment and the top of this movement French Revolution presented multiple and strong transformations to the whole World, they provided a basis as well for the Ottoman Greeks and the other Greek communities in the World to gather around a common identity, by making a way for a cultural spring in the Greek World. As a result of this, the independent Greek state arose and the new state used several instruments particularly education for gathering the Ottoman Greeks of Istanbul and Anatolia under the Hellen identity. Also the process of modernization in the Ottoman Empire both brought a new perspective to social organising of the Ottoman Greeks and prepared the required background involuntarily for the establishment of the common identity among them. One of the most significant instruments of the national consciousness project of Greece for making the Ottoman Greeks gain their ethnical belonging was the associations which tended to supply the needs of the Ottoman Greek community in almost every fields that official authorities remained incapable. The associations which provided and strengthened the connection between communities by means of social solidarity, also played a role in creating and maintaining a common culture by making the members of the community as the part of the common network. The association movement that emerged before the Tanzimat Period in the Ottoman Empire, speeded up from the last half of the 19th century. İzmir, as a significant centre of commerce and which established strong relations with West, impressed from the Greek Enlightenment and thus pioneered this association movement with the Greeks of İzmir as well. The Greeks of İzmir who established associations by reorganising in the fields of education and culture mediated the national consciousness project of the Ottoman Greeks, in other words spreading Hellenism ideology all around the Ottoman country. In this study which depends mainly on Greek documents and resources, the rise and development of the association movement in the Ottoman Empire was discussed by focusing on the Ottoman Greek community and the Greek associational activities were exemplified by the Ottoman Greek associations of İzmir.