Osmanlı Devleti’nde Adlî Psikiyatri: Dr. Luigi Mongeri’nin Raporları, Tespitleri ve Bir Vaka Örneği

Forensic Psychiatry in the Ottoman State: Dr. Luigi Mongeri’s Reports, Evaluations, and a Sample Case

Özet

Osmanlı Devleti’nde tıp ve hukuk alanında girişilen çeşitli reformlar sonucu ondokuzuncu yüzyıl ortalarında modern anlamda adlî tıp uygulamaları başlamış fakat daha özel bir alan olarak adlî psikiyatri uygulamalarının modern bir çehreye kavuşması biraz daha geç gerçekleşmiştir. Bu gecikmenin bir nedeni, adlî psikiyatri alanına giren özel ve karmaşık konularda uzmanlaşmış tabiplerin ve kurumların henüz yeterince var olmamasıdır. Osmanlı Devleti’nin ondokuzuncu yüzyıldaki en önemli ve birbirinin devamı olan iki resmi akıl hastanesi olarak Süleymaniye ve Toptaşı Bimarhaneleri, yalnızca psikiyatri alanının değil aynı zamanda adlî psikiyatri alanının da filizlendiği kurumlardır. Her ne kadar modern anlamda psikiyatri eğitiminin tıp müfredatında yer alması ve bir ihtisas alanı olarak akliye ve asabiye doktorlarının çalışmaya başlaması ancak yüzyıl sonunda mümkün olabilmiş ise de bu alanın öncüsü ve bir anlamda istisnaları olan tecrübeli hekimler ilk modern uygulamaları, yazdıkları raporlar ve özgün uygulama örnekleriyle ortaya koymuştur. Bu makalede, Osmanlı Devleti’nde adlî psikiyatrinin oluşumu, alanın öncüsü Dr. Luigi Mongeri’nin konuya ilişkin yayınları, raporları, yaşanan sorunlara yönelik tespitleri ve önerileri üzerinden incelenmektedir. Makalenin sonunda, Çanakkaleli Ali Osman’ın akli vaziyetine ilişkin Mongeri’nin kaleme alıp yayımladığı Fransızca bir raporun Türkçe tam metin çevirisine yer verilmiştir. Bu rapor örneği, ondokuzuncu yüzyıl Osmanlı Devleti’nde adlî psikiyatrinin işleyişini aydınlatmaya yönelik önemli bilgiler içermektedir.

Abstract

Modern forensic medicine practices began in the mid-nineteenth-century Ottoman State, following the reform attempts in the field of medicine and law. The practices of forensic psychiatry as a more special field, however, gained a modern form later. One reason for this delay is the lack of specialized physicians and institutions working on special and complex issues in the field of forensic psychiatry. Süleymaniye and Toptaşı Mental Asylums -the most significant and successful mental hospitals in the nineteenth-century Ottoman State- were the institutions where not only the field of psychiatry but also forensic psychiatry began and developed. The inclusion of psychiatry education in the curriculum of medicine and the recruitment of physicians specializing in psychiatry and neurology started at the end of the century. Yet, the pioneers and experienced physicians, those who were rather exceptional ones then, implied the first modern practices in this field by the medical reports and original practices they provided. The present article examines the emergence of forensic psychiatry in the Ottoman State through the publications, reports, evaluations and suggestions of Dr. Luigi Mongeri who was the pioneer of this field. It also provides the full Turkish translation of a French report written and published by Mongeri on the medico-legal condition of Ali Osman of Çanakkale. This sample report includes important details that help us to understand the state of the practice of forensic psychiatry in the late Ottoman State.