Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarında Türk-Kültür Öğelerinin Kullanımı

Özet

GİRİŞ Toplumdan ve toplumu oluşturan bireylerin yaşamlarından bağımsız düşünülemeyen kültür bireylerin hayatlarıyla iç içe hatta hayatlarının kendisidir. İnsanların hayatında varolan yeme içme alışkanlıklarımdan tutun da eğlenme, giyim kuşam, cenaze, yas, alet, araç gereç, mimari, edebi eser gibi insanların ortaya koydukları değerler bütünüdür kültür (Eröz, 1969). Kültür toplumun tamamının yaşantıları ve değerleriyle ilgilidir. Toplum olarak olayları algılayışımız olaylar karşısında gösterdiğimiz reaksiyonlar, duygu, düşünce, tutum ve değerlerimiz, inancımız, ekonomimiz, tarihimiz, dilimiz gibi toplumsal yapıyı oluşturan öğelerin şekillenmesine yardımcı olan ve tüm bunların kendisi olan kavramdır kültür (Talas, 2005). Kültür hem toplumu toplum yapan öğeleri oluştururken diğer yandan da tek tek bireylerin hayatlarını etkileyerek toplumun kendisi olur çünkü toplumu oluşturan o toplumda yaşayan bireylerdir. Toplumdaki bireylerin dil, din, inanç, giyim kuşam, eğlence, araç gereç, mimari, gibi özellikleri toplumun özellikleri haline gelir, toplum olmak milli birlik milli beraberlik için önemlidir milletler birlikte beraberce yaşayabilmek için kendilerini bir arada tutan öğeleri yani kültürlerini gelecek genç kuşaklara aktararak bu birlik ve beraberliği garanti altına almış olurlar. Kültür aktarımı milletler için hayati öneme sahiptir. Bu bağlamda kültür aktarımını yapmak var olmaktır bu varoluşu milletler iki şekilde sağlarlar; birincisi eğitimdir eğitimle okul içinde ve okul dışında ortak tarih, ortak bilinç, ortak coğrafya şuuru öğretilir ve genç nesillerin içinde yaşadığı topluma uyum sağlayabilmesi için gerekli olan bilgi beceri değer ve tutumlar verilir. İkincisi ise toplumda yaşanacak her şey için ortak bir iletişim aracı yani toplumun tamamı için geçerli olan dildir (Güfta & Kan, 2011). Bu bağlamda düşünüldüğünde hem eğitim hem de dil ile ilgili birinci dereceden yakın ve ilgili olan materyal ders kitapları olmaktadır. Ders kitapları toplumun her kesimi tarafından anlaşılan ortak dili kullanan bir kültür aracıdır. Sosyal bilgiler dersleri ilköğretimde hayat bilgisi dersinin devamı niteliğinde olup en önemli amaçlarında birisi de bireyin toplumsallaşmasına yardımcı olmak ve içinde yaşadığı topluma uyum sağlaması için gerekli bilgi ve becerileri kazandırmaktır. Yeni sosyal bilgiler programın da, sosyal bilgilere özgü amaçlara bakıldığında ders kitaplarının kültür aktarım amacıyla kullanılmasına özgü özel amaçlar belirlenmiştir (M.E.B., 2018); · Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olarak vatanını ve milletini seven, haklarını bilen ve kullanan, sorumluluklarını yerine getiren, millî bilince sahip birer vatandaş olarak yetişmeleri, · Atatürk ilke ve inkılaplarının, Türkiye Cumhuriyeti’nin sosyal, kültürel ve ekonomik kalkınmasındaki yerini kavrayıp demokratik, laik, millî ve çağdaş değerleri yaşatmaya istekli olmaları, · Hukuk kurallarının herkes için bağlayıcı olduğunu, tüm kişi ve kuruluşların yasalar önünde eşit olduğunu gerekçeleriyle bilmeleri, · Türk kültürünü ve tarihini oluşturan temel öge ve süreçleri kavrayarak millî bilincin oluşmasını sağlayan kültürel mirasın korunması ve geliştirilmesi gerektiğini kabul etmeleri, · Yaşadığı çevre ile dünyanın genel coğrafi özelliklerini tanıyarak insan ile çevre arasındaki etkileşimi açıklamaları ve mekânı algılama becerilerini geliştirmeleri, · Doğal çevrenin ve kaynakların sınırlılığının farkına varıp çevre duyarlılığı içerisinde doğal kaynakları korumaya çalışmaları ve sürdürülebilir bir çevre anlayışına sahip olmaları, · Doğru ve güvenilir bilgiye ulaşma yollarını bilen bireyler olarak eleştirel düşünme becerisine sahip olmaları, · Ekonominin temel kavramlarını anlayarak kalkınmada ve uluslararası ekonomik ilişkilerde millî ekonominin yerini kavramaları, · Çalışmanın toplumsal yaşamdaki önemine ve her mesleğin gerekli ve saygın olduğuna inanmaları, · Farklı dönem ve mekânlara ait tarihsel kanıtları sorgulayarak insanlar, nesneler, olaylar ve olgular arasındaki benzerlik ve farklılıkları belirlemeleri, değişim ve sürekliliği algılamaları, · Bilim ve teknolojinin gelişim sürecini ve toplumsal yaşam üzerindeki etkilerini kavrayarak bilgi ve iletişim teknolojilerini bilinçli kullanmaları, · Bilimsel düşünmeyi temel alarak bilgiye ulaşma, bilgiyi kullanma ve üretmede bilimsel ahlakı gözetmeleri, · Toplumsal ilişkileri düzenlemek ve karşılaştığı sorunları çözmek için temel iletişim becerileri ile sosyal bilimlerin temel kavram ve yöntemlerini kullanabilmeleri, · Katılımın önemine inanmaları, kişisel ve toplumsal sorunların çözümü için görüşler belirtmeleri, · İnsan hakları, ulusal egemenlik, demokrasi, laiklik, cumhuriyet kavramlarının tarihsel süreçlerini ve günümüz Türkiye’si üzerindeki etkilerini kavrayarak yaşamını demokratik kurallara göre düzenlemeleri, · Millî, manevi değerleri ile evrensel değerleri benimseyerek erdemli insan olmanın önemini ve yollarını bilmeleri, · Ülkesini ve dünyayı ilgilendiren konulara duyarlılık göstermeleri, · Özgür birer birey olarak fiziksel, duygusal özelliklerinin; ilgi, istek ve yeteneklerinin farkına varması amaçlanmaktadır. Sosyal bilgiler dersine özgü amaçlara bakıldığında amaçlarda bireylere topluma uyum sağlama adına verilecek bilgi beceri değer ve tutumlara yer verildiği görülmektedir tüm bu amaçları kazandırmada ise en önemli materyallerden birisi de ders kitaplarıdır ders kitaplarında Türk kültür öğeleri verilerek gelecek kuşaklara kültür aktarımı yapılmakta ve genç nesiller toplumun kültürünü benimseyerek topluma uyum sağlayacaktır. Bu anlamda eğitimde ders kitapları özellikle sosyal bilgiler ders kitapları toplumun birlik ve beraberliği için kültür aktarımında önemlidir. YÖNTEM Bu araştırma, nitel araştırma deseni benimsenerek gerçekleştirilmiştir. Veri toplama ve yorumlama sürecinde nitel araştırma desenlerinden gerçek durum çalışması (Instrinsic Case Study) olarak desenlenmiştir. Gerçek durum çalışmaları tek bir duruma odaklanan çalışmalardır. Odaklanan durum başka durumlarla aynı temsil özelliğine sa