Osmanlı Düşünce Hayatında Bilimsel Materyalizm’in Etkisi: Materyalizm Kavgası

The Influence of Scientific Materialism on the Ottoman Thought: The Materialism Dispute

Özet

XIX. yüzyılın ortalarından itibaren Osmanlı düşünce hayatına aktarılmaya başlanan modern felsefe akımları arasında Almanya kökenli bilimsel materyalizm de bulunmaktadır. Ludwig Büchner ve Ernst Haeckel gibi önemli temsilcilerinin eserleri ile aktarılmış olan bu akım Osmanlı düşünce hayatında kendisine çok sayıda taraftar ve savunucu bulmuştur. Buna bağlı olarak da çok sayıda reddiyenin yayımlanmasına neden olmuş ve düşünce hayatının çeşitli alanlarında sürmüş olan bir kavgaya yol açmıştır. Bu makalede XIX. yüzyılın son çeyreğinden Cumhuriyet’in erken dönemlerine kadar etkisi görülebilen Materyalizm Kavgası’nın seyri, kapsamı ve burada yer alan düşünürler değerlendirilmiştir.

Abstract

German scientific materialism was among the modern philosophies which started to influence the Ottoman thought from the mid-19th century onwards. This philosophy, transferred through the works of important representatives such as Ludwig Buechner and Ernst Haeckel, found many supporters and defenders within the Ottoman intellectual life. Consequently, several refutations have also been published and this caused a dispute spanning various fields of the intellectual life. This article examines the course and scope of the Materialism Dispute, the thinkers participating in it and its influence, which can be observed from the last quarter of the 19th century to the early Republican period.