SİLAHLI ÇATIŞMA DURUMLARINDA AYRIM GÖZETMEYEN ŞİDDET HAREKETLERİNDEN KAÇAN KİŞİLERİN AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKU VE TÜRK HUKUKUNDA İKİNCİL KORUNMASI

Özet

İkincil koruma, 1951 tarihli Mültecilerin Hukuki Statüsüne İlişkin Sözleşmekapsamında mülteci olmak için gerekli şartlara sahip olmamasına rağmenmenşe ülkeye geri gönderilmesi uluslararası insan hakları hukuku kurallarınınihlaline yol açan kişilere tanınan bir korumadır. Avrupa Birliği (AB) hukukundaikincil koruma ilk olarak 2004/83/EC sayılı Avrupa Konseyi Vasıf Yönergesidaha sonra ise 2011/95/EU sayılı AB Vasıf Yönergesi ile düzenlenmiştir. Her ikiVasıf Yönergesi de ikincil koruma statüsünün mülteci olmak için gerekli şartlarasahip olmayan ancak menşe ülkeye geri gönderilmeleri halinde ciddi bir zarargörme riski olan ve bu risk nedeniyle menşe ülkenin korumasından yararlanamayanveya yararlanmak istemeyen kişilere verilmesini öngörmektedir. VasıfYönergesi m. 15(c) bu ciddi zararı ‘uluslararası veya ulusal silahlı çatışmadurumlarında ayrım gözetmeyen şiddet hareketleri nedeniyle bir sivilin hayatınaveya kişiliğine yönelik şahsi ve ciddi bir tehdit’ olarak tanımlamaktadır. Budeyimin ne şekilde yorumlanması ve Yönerge m. 15(c) uyarınca kimlere ikincilkoruma statüsü verilmesi gerektiği sadece birçok akademik tartışmaya konuolmakla kalmamış, aynı zamanda AB üyesi devletlerin ulusal mahkemeleri veAvrupa Birliği Adalet Divanı arasında da görüş ayrılıklarına neden olmuştur.Vasıf Yönergesi m. 15(c)’de yer alan bu tartışmalı düzenlemenin Yabancılar veUluslararası Koruma Kanununun 63. maddesinin 1. fıkrasının c bendi ile mevzuatımızaaktarılması çözülmeyi bekleyen birçok hukuki sorunu da beraberindegetirmiştir. Bu hukuki sorunların çözümüne katkıda bulunmak amacıyla bumakalede, hem Vasıf Yönergesi m. 15(c) hem de YUKK m.63’te yer alan ‘silahlıçatışma’, ‘ayrım gözetmeyen şiddet’ ve ‘şahsi ve ciddi bir tehdit’ kavramları ele alınmak suretiyle AB Hukukunda ve Türk Hukukunda silahlı çatışma durumlarındaayrım gözetmeyen şiddet hareketlerinden kaçan kişilerin ikincil korumakapsamında korunması incelenecektir. Bu incelemeden hareketle, Yabancılar veUluslararası Koruma Kanunu’nun 63. maddesinin 1. fıkrasının c bendinde yeralan düzenlemenin yorumu ve uygulanması ile ilgili bazı tespit ve önerilerdebulunulacaktır.