ANAYASA MAHKEMELERİNİN NORM ALANINI DARALTMASI VE GENİŞLETMESİ

Özet

Anayasa mahkemelerinin en temel görevi kanunların anayasaya uygunluğunun yargısal denetimini yapmaktır. Anayasa mahkemeleri bu denetimi yaparken anayasayı ve kanunları yorumlarlar. Bu yorumlamaları yaparken anayasa mahkemeleri, yorumladıkları normların anlam ve uygulama alanını daraltabilmekte ve genişletebilmektedir. Bu daraltma ve genişletme üzerinde, denetimin yapıldığı ülkenin benimsediği hukuk sisteminin etkisi olmaktadır. Norm alanının daraltılmasının ve genişletilmesinin bir diğer özelliği ise, daraltma ve genişletme sonucunda anayasal normların birbirleri ile çatışması ihtimalinin ortaya çıkmasıdır. Bu çalışmada anayasa mahkemelerinin norm alanını daraltma ve genişletme şekilleri, farklı hukuk sistemlerini benimsemiş ülkelerin anayasa mahkemelerinin kararları ışığında karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Bu inceleme yapılırken, modern demokratik hukuk devletlerinin benimsediği Kıta Avrupası hukuk sistemi ve Anglo-Sakson hukuk sistemi esas alınmıştır. Yapılan inceleme sonucunda anayasa mahkemelerinin, norm alanını daraltırken genellikle anayasaya uygun yorum yöntemini kullandığı, norm alanını genişletirken ise genellikle yargısal aktivizm yoluna başvurduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca anayasa mahkemeleri tarafından yapılan daraltmanın/genişletmenin temel haklar arasında bir çatışmaya sebep olabileceği gibi, temel haklar ile diğer anayasa normları arasında da çatışmaya sebep olabileceği tespit edilmiştir. Buna karşılık anayasa mahkemelerinin başka hiçbir anayasa normunu etkilemeksizin daraltma/ genişletme yapmalarının da mümkün olduğu vurgulanmıştır

Abstract

The most basic duty of constitutional courts is to judicially oversee the compliance of laws with the constitution. When conducting this inspection, the constitutional courts interpret the constitution and laws. Constitutional courts might limit and expand the scope of norm’s significance and implementation that they are interpreting. The legal system adopted by the jurisdiction where the inspection in question is conducted has an impact on this expansion and limitation. Another aspect of the limitation and expansion of the scope of norms is that there is a probability of conflict between constitutional norms in consequence of this limitation and expansion processes. In this study, we have comparatively analyzed the constitutional courts’ methods for the limitation and expansion of the scope of norms in the light of the constitutional courts’ decisions taken in the jurisdictions that adopted different legal systems. This study is based on the Continental European legal system and AngloSaxon legal system adopted by modern democratic constitutional states. As a result of this study, we have concluded that the constitutional courts generally use the interpretation in conformity with the constitution when limiting the scope of norms and generally use the judicial activism when expanding the same. We have further considered that the limitation/expansion by constitutional courts might not only lead to a conflict between fundamental rights, but also between the fundamental rights and other constitutional norms. Nonetheless, we have emphasized that constitutional courts can conduct limitation/expansion processes without impacting any other constitutional norm.