FARKLI TEPKİ VE DEĞERLENDİRMELER EKSENİNDE İSLÂM DÜNYASINDA BİLİM YA DA SANAT OLARAK MANTIK

LOGIC AS SCIENCE OR ART IN THE ISLAMIC WORLD IN TERMS OF DIFFERENT REACTIONS AND EVALUATIONS

Özet

Doğru düşünmenin kurallarını düzenleyen Mantık, Aristoteles tarafından sistemleştirilmiş olup günümüze kadar ulaşmıştır. Bilindiği gibi Mantığın teorik ve pratik olmak üzere iki yönü vardır. Bunlardan ilki mantıklı düşünme denen düşünme tarzının tespitidir. Bu yönüyle mantık ‘bilim’ olarak kabul edilir. Diğeri ise onun uygulanmasıdır. Bu yönüyle mantık, bir sanat ve teknik olarak kabul edilir. Mantık bilim midir, sanat mıdır? diye yapılan tartışmaların sebebi bu iki yönlülükten kaynaklanmaktadır. Bu tartışma yıllar boyunca devam etmiş ve günümüze değin güncelliğini korumuştur. Aristoteles’in bilimler sınıflamasında mantık ilminin yer almadığı söylenmektedir. Aristoteles’in, mantığı bilim olarak değil, zorunlu ve pozitif bilimler için bir araç/âlet gördüğü genel olarak kabul görmektedir. İslâm bilginlerinde de bu fikir ağırlıklı olarak görülmektedir. Aslında Mantığın bu iki yönü düşünüldüğünde kendine özgü konularının olması hem kendi içinde bir bilim, hem de metodoloji olması yönüyle bir sanat olduğu söylenebilir.

Abstract

Logic, which regulates the rules of correct thinking, was systematized by Aristotle and reached the present day. As known, there are two aspects of logic, the oretical and practical. The first is the detection of the way of thinking, which is called “logical thinking”. In this sense, logic is regarded as ‘science’. The second aspect is the exercising of this established science. In this sense, logic is regarded as an art and technique (science). In this context, the reason for the debate of “Is logic a science or an art?” is based on these two aspects. This debate has continued for years. It is said that Aristotle does not include logic in his science classification. The idea that he regards logic as an instrument of indispensable and provable science instead of seeing logic as a science is widespread. It is stated that this idea has strong influence among the Islamic thinkers. In fact, when these two aspects of logic are considered, it can be said that logic is an art because it has its own specific issues and has a science and a methodology in itself