Dergiler / EMakalat Mezhep Araştırmaları Dergisi / 2020 / Cilt: 13 - Sayı: 1
CUMHURİYET DÖNEMİ ÇAĞDAŞ DÜŞÜNCE TARİHÇİLİĞİNDE İTİKADÎ VE SİYASÎ İSLAM MEZHEPLERİ: MEHMED ALİ AYNÎ’NİN GÖRÜŞLERİ VE DEĞERLENDİRİLMESİ
- Sayfa
- 131–171
- DOI
- —
Özet
İtikadî ve siyasî İslam mezhepleri, İslam düşünce tarihinin en önemli aktörleridir. Ortaya çıkış süreçleri, temsilcileri ve fikirleri ile düşünce tarihimizi oluşturan yapı taşları ve düşünceye yön veren akımlar olmuşlardır. İslamî literatürün farklı alanlarında mevzu edilen itikadî ve siyasî İslam mezhepleri, Osmanlı Devleti’nin modernleşme süreci ve sonrasında modern Türkiye’nin kuruluşu döneminde yapılan çağdaş düşünce tarihi çalışmalarında önemli bir konu olmuştur. Bu bağlamda çağdaş düşünce tarihçilerimizden olan Mehmed Ali Aynî, Osmanlı Devleti’nde bir bürokrat ve üniversite hocası olarak görev yapmış önemli bir düşünürdür. Felsefe tarihi ve felsefe konularının yanı sıra İslam düşünce geleneğinin yapı taşı olan âlimler, düşünürler ve mezhepler hakkında eserlerinde değerlendirmelerde bulunmuş bir entelektüeldir. Milliyetçilik akımının etkisiyle ulus devlet modelinin uygulanmaya başladığı bir dönemde Osmanlı ilim mirasının yeni döneme aktarılması noktasında Aynî’nin eserlerinden hareketle görüşlerinin ortaya konması, çağdaş mezhepler tarihi yazıcılığının oluşum aşamasındaki eğilimleri görmek açısından önemlidir.
Abstract
The theological and political sects in Islam are the most important actors in the history of Islamic thought. With their emergence processes, representatives and ideas, they have been the pillars for history of our thought and the movements leading the thought. Theological and political Islamic sects in different fields of Islamic literature, has been an important issue in the works of the history of contemporary thought during the modernization process of the Ottoman Empire and afterward the period of modern Turkey’s establishment. In this context, Mehmed Ali Aynî, one of our historians of contemporary thought, was an important thinker who served as a bureaucrat and university professor in the Ottoman Empire. He is an intellectual who made evaluations in his works about scholars, thinkers and sects which are the keystones of Islamic thought tradition as well as history of philosophy and philosophy. It is important to see the tendencies in the formation stage of contemporary sectarian histo-riography in terms of transferring the Ottoman scientific heritage to the new era in the period when the nation-state model started to be applied under the influence of nationalism.