Turkmenıa'da hüküm süren önemli bir kabile olarak sakaların (A)parni boyu ve bunun , İran'ın kuzey-doğu bölgesi horasan'daki apar bölgesi ile alâkası

The sakas (A) parnı trıbe who ruled ın Turkmenıa and ıts relatıon to the apar regıon (khorasan), ın north -east Iran

Özet

Öz: Apar adı, kaynaklarda Aparnoi veya Parni olarak zikredilmektedir. Bunların ise Sakaların bir kolu olarak Klasik Latin ve Hellen kaynaklarında zikredilen Da- haelerle bir alâkası olduğu anlaşılmaktadır. Herodo- tostan beri kaynaklarda farklı şekillerde bahsedilen Dahaeler, M.Ö. IV. yüzyıldan itibaren Hazar Denizi ile daha doğudaki Oxus ırmağı arasına yerleşerek buradan sonraki dönemlerde daha batıya, Hazarın kuzey-doğu kıyı bölgesine yerleşmişler ve M.Ö. III. yüzyılın ikinci yarısında Parth Devletinin temelini oluşturmuşlardır. Ortaçağdaki Dahistan veya Dihistan yer adının bun- lardan geldiği bilinmektedir. Orta-Asyanın batısında ve İranda Hellenistik bir krallık olan Parth Devletini, aslında Arşak sülalesi kurmuştu. Kısa süre içerisinde İranın tamamını ve Türkiyenin de Doğu ve Güney- Doğu Bölgesinin bir kısmını ele geçiren Parthlar, batıda Roma İmparatorluğunun da en büyük rakiplerinden biri olmuşlardır. Devletlerini kurdukları bölge olan, Ortaçağdaki adıyla Horasan Bölgesi, muhtemelen, onların uzak geçmişteki atalarından dolayı bu dönemde Aparşahr (Apar Ülkesi) olarak anılmıştır. Fakat Parthlardan sonra M.S. V. yüzyılın başlarında Heftalit- ler, Orta-Asyanın büyük kısmı, Kuzey Hindistan ve İranın doğu bölümlerini de içine alan büyük bir imparatorluk kurdular. Bunlar zamanında da bölgenin adı Apar Ülkesi idi. Türk ve Ermeni kaynaklarında Apar olarak zikredilen bu ismin, Çin kaynaklarında bazan Hua (< Awar/Abar/Apar) şeklinde zikredilen Heftalitler ile de bağlantısı olduğu anlaşılıyor.

Abstract

Abstract: The name Apar was recorded as AparnoiParni in Classical sources. The Aparnoi were relatedthe Dahae mentioned in Classical sources as beingbranch of the Sakas. The Dahae, being mentioned with different names in these sources from Herodotos onwards, settled from the IVth century B.C. onwards,the area between the Caspian Sea and the Oxusthence to the north-eastern corner of the Caspian. They founded in Persia the Parthian Dynasty in the second half of the IIIrd century B.C. The toponym Dahistan employed in the Middle Ages derived from their nameAs a Hellenistic kingdom in the westernmost partthe Central Asia and in Persia, the Parthian Kingdom was founded by the Arsakid Dynasty. The Parthians conquered the entire Iranian plateau and some regions of the eastern and south-eastern parts of Turkeybecame the most powerful rival of Rome beforeSasanians. The region of Khorasan, where the Parthians founded their own kingdom, was most probably named Aparshahr from their ancient name. After the Parthi- ans, the Hephthalites at the beginning of the Vth century A.D., established a great and vast empire includinggreat part of Central Asia, Northern India and some eastern parts of Iran. During the Hephthalite periodregion carried a similar name until it was conqueredKhosraw I. The name mentioned as Apar in TurkicArmenian sources also had a kind of relationship toHephthalites. It was considered their name was recorded as Hua (< Awar/Abar/Apar) in some of the Chinese sources.