Dergiler / Dilbilim Araştırmaları Dergisi / 2015 / Sayı: 1
Deyimlerin Edimbilimsel Olarak Ulamlaştırılmasına İlişkin Bir Öneri: Türkçede erkeke gönderimde bulunan deyimler
- Sayı
- 2015 · Sayı: 1
- Sayfa
- 63–83
- DOI
- —
Özet
Deyimler, asıl anlamları dışında kullanılarak bir duygu, düşünce ya da durum anlatan, anlatım özgünlüğü olan ve bir kültürün zenginliklerini gösteren kalıplaşmış yapılardır. Bu çalışmada deyim sözlüklerinde deyimlerin nasıl ulamlaştırılması gerektiği tartışılmakta ve sonuç olarak alfabetik sıralanışa göre sunuma alternatif olabilecek edimbilimsel bir strateji önerisi yapılmaktadır. Çalışmanın veritabanını Türkiyede en çok satılan 3 deyim sözlüğünde yer alan içinde erkek sözcüğünün geçtiği ve içinde erkek sözcüğü kullanılmadığı halde erkeke gönderimde bulunan Türkçe deyimler oluşturmaktadır. Araştırmanın sonucunda, önceki çalışmalardaki sözdizimsel ve anlambilimsel deyim sınıflandırmalarının deyimlerin ulamlaştırılmasına ilişkin kapsamlı bir veri sağlayamadıkları; bu nedenle, deyim sözlüklerinin edimbilimsel ölçütler dikkate alınarak yeniden düzenlenmesi gerektiği saptanmıştır. Bu sonuç, hem Türkçenin anadil ve yabancı dil olarak öğretilmesi için ders materyallerinin geliştirilmesine katkı sağlayacak hem de kültür ve düşünce dünyasının birer yansıması olan deyimlerin kavramsal ulamlarının ortaya konması, günümüzde çok çalışılmaya başlanan anlambilimsel ağ araştırmalarını da kapsayan bilgisayarlı dilbilim çalışmaları için Türkçenin kavram haritasının çıkartılması için bir başlangıç olacaktır.
Abstract
Idioms are expressions with a sense different from their compositional meaning. With their own idiosyncratic meanings, idioms reflect the cultural richness and the thought patterns of the society in which they are used. In this study, first a discussion is presented on how idioms should be represented in idiom dictionaries and then a pragmatic approach is proposed for sorting idiom entries in dictionaries as an alternative way to alphabetical ordering. The data of this study is drawn from three top-selling dictionaries with idiom entries either containing the word erkek (man) or those invoking the sense of man implicitly. The findings of the research reveal that studies which use syntactic and semantic classifications cannot provide a fully comprehensive picture of the idioms under discussion; therefore, it is suggested that idiom dictionaries should be reorganized based on pragmatic criteria. The results of the study may shed light on material development for teaching Turkish as a native or second/foreign language. Furthermore, using such pragmatic criteria for classifying idioms considering their cultural and conceptual aspects can also have implications for preparing a mind map of Turkish within the framework of computational linguistics, which also deals with semantic networks, a popular area of research today.