25 Ocak 2011 devriminden bu yana Mısır'daki anayasal dönüşümler

Les evolutions constitutionnelles en egypte depuis la revolution du 25 janvier 2011

Özet

Ocak 2011’deki halk devriminden sonra Silahlı Kuvvetler Yüksek Konseyi, başkanlık yetkilerini kullanmak üzere görevlendirilmiştir. Si- yasi temsilcilerin çoğunluğu yeni seçimlerden önce anayasanın hazır- lanmasını ve özellikle cumhurbaşkanının yetkilerinin azaltılmasını iste- mişlerdir. Ancak Silahlı Kuvvetler Yüksek Konseyi, büyük ölçüde önce- ki anayasadaki hak ve özgürlükleri içeren, bunun yanında seçimlerin şef- faflığını, aday olmanın kolaylaşmasını ve seçimlerin yargısal denetimini içeren anayasal bir belge hazırlamayı tercih etmiştir. Yapılan seçimlerde, hiçbir siyasi parti mutlak çoğunluğu sağlayamasa da, devrimci güçlerin aksine İslami yapılar çoğunluğu sağlamışlardır. Ancak yeni oluşan parla- mentoda muhalefet güçleri, yargısal yolları etkili biçimde kullanmış- lardır. Muhalefetin seçim kanunlarının bağımsızlar ve siyasi partiler arasında eşitsizlik bulunduğu gerekçesiyle anayasa mahkemesine yaptığı başvuru kabul edilmiş ve Anayasa Mahkemesi, parlamentonun yokluğu- na karar verilmiştir. İkinci olarak Danıştay’a yapılan başvuruda Mahke- me, ulusal meclis ve danışma meclisinin İslamcı vekillerinin kurucu meclis üyelerini dışarıdan ve liyakate göre değil, siyasi motivasyonla seçtiğini tespit etmiştir. Üçüncü olarak Danıştay, verdiği bir diğer kararda ise Hüsnü Mübarek’in ulusal partisini feshetmiştir. Son olarak ağır ceza mahkemesi, Hüsnü Mübarek ve İçişleri bakanını göstericilere ateş açtırdıkları için müebbet hapse mahkûm etmiştir. Bu süreçte ulusal partinin liderlerinin siyasetten men edilmesini öngören yasa ise Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiş, bu bağlamda ulusal parti cumhur- başkanlığı seçimine katılmış ancak seçimi Müslüman Kardeşler’in adayı sn. Morsi kazanmıştır. Yeni anayasa da Müslüman Kardeşler ve Selefist- lerin görüşleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yeni cumhurbaşkanı Morsi’nin seçimi ve faaliyetleri, Konsey ve Cumhubaşkanı arasında siyasi bir reka- bet yaratmıştır. Konsey, anayasal bidirgede yaptığı bir değişiklikle - cumhurbaşkanının yanında- yasama yetkisinin kullanımına ortak olmuş, orduya ilişkin konularda münhasıran yetkili hale gelmiş ve yeni anayasa konusunda veto yetkisine sahip olmuştur. Cumhurbaşkanı ise bu eylem- ler karşısında AYM’nin seçim kanununu iptal kararını ve Konsey’in bildirge değişikliğini iptal etmiş, Konsey’i görevden alarak yerine bir savunma bakanı atamıştır. Bu tasarruflar ise yeniden AYM önüne taşınmıştır. Siyasal açıdan ise Cumhurbaşkanının, yeni atamalarda nesnel kriterlere göre değil, siyasi yandaşlığa göre atama yapması, devrimli güçlere yönelik saldırılardan sorumlu içişlerini ayıklamaktan vazgeçip ve eski rejime bağlılığıyla tanınan bir generali içişleri bakanı olarak ataması muhalefet güçlerinde sert eleştirilere neden olmuştur. Öte yan- dan İslami güçler ile sol ve liberal muhalefet arasındaki diğer gerilim alanlarını da anayasadaki şeriat ifadesinin nitelendirilme biçimi, siyasal rejim tercihi konularında olmuştur. Ancak bütün siyasal güçler, ordunun yetkilerinin ülke savunmasıyla sınırlandırılması, parlamento ve Sayıştay denetimine tabi olması noktasında ortak yaklaşıma sahiptir. Gelinen aşamada Mısır devriminin geleceği, iktidar gücünün, farklı siyasal güçle- rinin meşruluğunu görmesi, anayasa tartışmasında sol ve liberallerin görüşlerinin dikkate alınması ve başta işsizlik sorunu olmak üzere ikti- sadi krize karşı çözüm üretilmesine bağlıdır.

Abstract

RESUME En Egypte, la Révolution populaire du janvier 2011 a abouti à des transformations constitutionnelles importantes dans le but de batir un regime démocratique. La réussite du nouveau régime qui gouverne l’Egypte dépendra de deux facteurs: l’adoption d’une nouvelle constitution équilibrée et démocratique, fondée sur un vrai consensus national. Si la nouvelle majorité n’arrive pas à realiser ces deux objectifs, elle sera écartée du pouvoir dans les prochaines échéences électorales, comme c’est la règle de la démocratie. ABSTRACT After the people’s revolution on January 2011 the High Council of Armed Forces was entrusted to use the presidential authority. Many of the political representatives wanted to have a new constitution before the election. They especially demanded that the power of President of the Republic be diminished. But the High Council decided to prepare a document that had more or less the same rights and freedoms with the previous constitutions but also included transparency in elections, made it easier for people to be candidates, and paved the way for judicial control of the elections. Even though after the elections none of the political parties had an absolute majority, instead of revolutionary forces, the Islamists were able to hold the majority. But in the new parliament the opposition was able to practice judiciary methods. The objection of the opposition regarding the inequality between the independents and political parties was accepted by the supreme court and the court decided that the parliament was non-existent. In addition after an admission to state council, the court decided the Islamist deputies of the constituent assembly and the advisory council were not chosen from outside and by merit, but by political motivation. Thirdly, the state council dissolved Husnu Mubarak’s national party. Finally, the criminal court gave Mubarak and the Minister of the Interior a life sentence because they ordered the shooting of protestors. During this process the law on political prohibition of all national party leaders was canceled by the supreme court. In this context the national party entered the election for President of the Republic and the candidate of Muslim Brotherhood Mr Morsi won. The new constitution was prepared according to Muslim Brotherhood’s and Selefist’s view. Morsi’s actions created a competition between the president and the council. The Council changed the constitutional charter and joined the president in the use of legislative power, became the exclusive authority on matters related to the army and obtained the right to veto the new constitution. The president of the republic responded by nullifying the supreme court's decision to nullify the election law and council’s decision to change the constitutional charter. He then dissolved the council and assigned a secretary of defense. The actions were carried to supreme court as well. From a political point of view, the president was criticized for appointing not by objective criteria but by political partisanship, since he appointed a general that was responsible of attacks against revolutionary forces. Another tension point between the Islamists and leftist and liberal opposition was about the definition of sharia in the constitution and the choice of political regime. But all parties agreed that the military authority had to be limited to national defense and that the military had to be audited by the court. At this point, the future of Egyptian revolution depends on the political power’s ability to see acknowledge the legitimacy of different political forces, to consider the ideas of the leftist and liberal opposition in the constitutional debate and to provide solutions to economic crisis and unemployment.