Anayasacılık ve Türkiye'de anayasal hareketler

Özet

Doğrudan 12 Eylül 1980 darbesinden doğan 1982 Anayasası, geçirdiği birçok değişikliğe rağmen Türkiye’de halen itirazlara konu ol- maktadır. Bu itirazlar, bugün yeni bir anayasa metni yazılmasını gün- deme taşıyan ve zengin ve köklü bir anayasal harekete dayanan tartışma ve projelere neden olmuştur. Türkiye, özellikle, laikleştirilmiş devlete rağmen fazlaca Müslüman kalmış toplumla batıya özgü liberal ilkeleri uzlaştırmayı başarmıştır. Arap Baharı döneminde bu melez yapı daha çok öne çıkmıştır çünkü bu yapının, iktidarın anayasalaştırılmasına yö- nelik bitmek bilmeyen çabaları; bir yandan orduyu siyasî alanı terk et- meye zorlarken, diğer yandan siyasî İslamı seküler parlamenter rejimle bütünleştirmeyi başarmıştır. Bugün rahatlıkla “Türk modeli” olarak ad- landırabileceğimiz bu modele duyulan ilgi, büyük oranda bu anayasal tecrübeye dayanır; bugün bu tecrübenin her şeye rağmen gerçek anlamda hukuk devletine dayalı bir demokrasiye ulaşıp ulaşmadığını ve bir örnek oluşturup oluşturmadığını sorgulayabiliriz.

Abstract

ABSTRACT The Constitution of 1982, which was a direct result of the September 12 1980 Coup, remains contested in Turkey, despite numerous amendments. This dispute led to debates and projects that are now considering drafting a new Constitution. Such a process is the last part of a rich and ancient constitutional movement. Turkey has succeeded in marrying liberal principles of Western origin to a society that remains deeply Muslim, despite the secularization of the state. Since the Arab Revolutions have broken out, this hybridity is observed. Its relentless pursuit of powers constitutionalization has been successful in forcing the military to leave the political arena, as it managed to integrate political Islam to a secular parliamentary system. The current interest in what we like to call "Turkish model" is partly based on this exceptional constitutional experiment. But one could wonder if it has really managed to establish a democracy based on a true rule of law, and if it can be shown as an example. RESUME La Constitution de 1982, directement issue du coup d’Etat du 12 septembre 1980, reste contestée en Turquie, en dépit des amendements nombreux, dont elle a été l’objet. Cette contestation a débouché sur un débat et des projets qui envisagent aujourd’hui la rédaction d’un nou- veau texte fondamental, et qui s’inscrivent dans un mouvement constitu- tionnel riche et ancien. La Turquie a notamment réussi à marier des principes libéraux d’origine occidental à une société qui reste profon- dément musulmane, en dépit de la laïcisation de l’Etat. À l’heure des printemps arabes, cette hybridité est très observée, car sa recherche obstinée de la constitutionnalisation du pouvoir est parvenue à contraindre l’armée à quitter l’arène politique, tandis qu’elle réussissait à intégrer l’islam politique à un régime parlementaire sécularisé. L’intérêt actuel pour ce que l’on se plait à appeler « modèle turc » re- pose en partie sur cette expérience constitutionnelle avérée, dont on peut se demander néanmoins si elle a vraiment réussi à fonder une démocra- tie reposant sur un Etat de droit véritable, et si elle peut se poser en exemple.