Anayasa değişikliklerinin anayasaya uygunluğu denetimi (Kusurlara kusurlu bir cevap mı?)

Rewiew of constitutionality of constitutional amendments (An imperfect response to imperfections?)

Özet

Anayasa değişiklikleri, modern “daha üstün yasa yapma” süreçle- rinin bir parçasıdır. Kimi zaman bu değişiklikler anayasa metninin yapı- sına müdahale eder ve anayasanın kimliğini yok eder. Bu nedenle ana- yasa değişikliklerinin nasıl değerlendirilmesi gerektiğine ilişkin sorun, oldukça önemli bir sorundur. Bu yazı, anayasayı yıkıcı değişikliklere karşı korumak amacıyla geliştirilen anayasal düzenlemeler üzerinde yoğunlaşmaktadır. Bir yandan hemen hemen dünyadaki bütün anayasalar, anayasa değişikliklerinin kabulüne ilişkin belirli bir usul benimser. Dolayısıyla, anayasa mahkemeleri ve/veya yüksek mahkemeler, anayasa değişiklikle- rinin usulen geçerliliğine dair karar verme yetkisine sahip olabilirler. Diğer yandan bazı anayasalar, açıkça veya üstü kapalı olarak, anayasa değişikliklerinin kapsam ve mahiyetine, esas bakımından sınırlamalar ge- tirir. Dolayısıyla, anayasa mahkemesi ve/veya yüksek mahkemelerin, bir anayasa değişikliğinin anayasaya uygunluğuna dair karar vermesi gerekebilir. Uygulamada, birçok ülkede, anayasa değişikliklerini denetleme gi- rişimleri olmaktadır ve farklı mahkemeler, bu alandaki yargı yetkilerine dair değişik görüşler benimsemektedir. Hatta bazı durumlarda (Avus- turya, Hindistan, Türkiye ve Ukrayna) mahkemeler, sadece yargı yetki- leri olduğunu kabul etmekle kalmazlar, aynı zamanda, bir anayasa deği- şikliğinin – esas veya usul bakımından – anayasaya aykırı olup olmadı- ğına yönelik karar da almaktadır. Anayasa değişikliklerinin yargısal denetimi, bir anayasanın kimli- ğinin ve doğasının nasıl korunacağı sorusuna verilmiş kusurlu bir ce- vaptan başka bir şey değildir. Yine de, soru tamamen teorik nitelikte olmadığından, cevap kusurlu olsa da, hiç olmamasından daha iyidir.

Abstract

Constitutional amendments are constantly present in the modern process of “higher law-making”. Sometimes, those amendments inter- vene into the very structure of the constitutional text and may destroy its identity. Therefore, the question how to assess constitutional amend- ments is a real one. This paper is focused on those constitutional arrangements that were developed to protect constitution against a disruptive amendment. On the one hand, almost all constitutions of the world impose a particular procedure on adoption of constitutional amendments. In con- sequence, constitutional and/or supreme courts may have a jurisdiction to decide on procedural validity of constitutional amendments. On the other hand, some constitutions establish, in an expressed or implied manner, also substantive limits on the scope and content of con- stitutional amendments. In consequence constitutional and/or supreme courts may be invited to decide on the constitutionality of a constitu- tional amendment. In practice, the attempts to review constitutional amendments have been taken in several countries and different courts took different posi- tions as to their jurisdiction on the matter. At least in some cases (e. g. in Austria, India, Turkey and Ukraine) the courts decided not only to ac- cept jurisdiction but also to declare – procedural or substantive -uncon- stitutionality of a constitutional amendment. Judicial review of constitutional amendments offers no more than an imperfect response to the question how to protect the identity and nature of a constitution. However, as the problem is not of a purely theoretical character, even an imperfect response may be more useful than no response at all.