Dergiler / Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi / 2020 / Cilt: 5 - Sayı: 1
DOĞU TÜRKÇESİ - LATİNCE SÖZLÜK: VOCABULARIUM LINGUAE GIAGATAICAE SIVE IGUREAE (LEXICO ĆIAGATAICO)
- Sayfa
- 136–157
- DOI
- —
Özet
Bu çalışmada, Batılılar tarafından hazırlanan ilk Doğu Türkçesi (Çağatay) sözlüğü olan Vocabularium Linguae Giagataicae sive Igureae (Lexico Ciagataico) adlı eser tanıtılmaktadır. Çalışmada; Avrupa’da hazırlanan Doğu Türkçesi sözlükleri, Vocabularium Linguae Giagataicae sive Igureae’nin içerisinde yer aldığı yazma, Türkçenin Latin harfleriyle yazıldığı ilk eserler, Vocabularium Linguae Giagataicae sive Igureae’nin transkripsiyon sistemi, içeriği ve kaynakları üzerinde durulmuştur. 468 madde başı içeren sözlükte Doğu Türkçesi madde başları, önce Arap sonra da Latin harfleri ile yazılmıştır. Madde başlarının karşısına yine önce Arap sonra da Latin harfleriyle Farsça ve Osmanlı Türkçesi karşılıkları yazıldıktan sonra Latince açıklama verilmiştir. Latince açıklamadan sonra da madde başı sözcüğün alındığı kaynak belirtilmiştir. Bazı madde başlarının ardından madde başı sözcüğün alındığı cümle veya beyit, önce Arap sonra Latin harfleriyle yazılmış ardından da Latinceye tercüme edilmiştir.
Abstract
In this study, Vocabularium Linguae Giagataicae sive Igureae (Lexico Ciagataico), the first Eastern Turkish (Chagatay) dictionary prepared by Europeans, is introduced. In the study, information is given about the Eastern Turkish dictionaries prepared in Europe, the manuscript containing Vocabularium Linguae Giagataicae sive Igureae, the first works in which Turkish is written in Latin letters, the transcription system, content and sources of Vocabularium Linguae Giagataicae sive Igureae. In the dictionary containing 468 headwords, Eastern Turkish headwords were written first with Arabic and then Latin letters. Opposite of the headwords, the Persian and Ottoman Turkish equivalents were written first in Arabic then Latin letters, and after that Latin explanations were given. The source from which the headword is taken is shown after the Latin explanation. In some examples, the sentence or couplet from which the headwords were taken was first written in Arabic, then in Latin, and then translated into Latin.