Saltbiçim İşlemleri ve Taban Biçimleme

Özet

Bu çalışma Türkçede ayrıklık (separationism, Beard, 1995: anlam ve biçimin ayrı düzlemselliği) ve ayrıklığın Türkçe gibi bitişimli dillerdeki önemi üzerinedir. Çalışma, anlam içermeyen saltbiçimsel (morphomic, Aronoff, 1994) türetimleri incelemektedir. Örneğin okuyucu sözcüğü, kök biçimin (oku- ) anlamı ve amaçlanan çıktı anlam ‘okuyucu: okuma eylemini yapan’ dışında bir anlam içermese de, yapı, amaçlanan anlamla etkileşen -CI eklenmesinden önce bir biçim daha içermektedir: -I eklenmesi ile okuyu-. Bu gibi oluşumlarda anlam güdüsüz biçimsel işlemler devrededir, güdü yalnızca ulamsal ve biçimseldir. Yukarıda okuyucu’dan önce elde edilen okuyu- gibi türevlerdeki - I eklenmesi, alanyazınında fark edilmeyerek, sonrasındaki -CI, -lI gibi eklerle birlikte algılanmıştır: *-ICI gibi. Oysaki, -I gibi özerk eklenmeler, biçimyapısı açısından önemlidir: (i) Anlam-biçim ayrıklığını, (ii) bağımlı ön/arabiçimleri ve (iii) biçimyapısının taban koşullarını ortaya çıkarmaktadır. Saltbiçimsel işlemler, ayrıca, kimi bilişsel dilbilim modellerinin (örn. van Langendonck, 2007) biçimsel dilbilim modellerini eleştirirken değindiği görüntüsellik ilkesine de açıkça aykırıdır; dilin yapısının dünya kavramlarına bağımlı olmadığı, kendine özgü olduğu anlaşılmaktadır.

Abstract

This study concerns itself with separationism (Beard, 1995) in Turkish and the need for separationism in agglutinating languages as well. The study scrutinizes morphomic (cf. Aronoff, 1994) derivations, which are devoid of semantics. In the expression okuyucu ‘reader’, for instance, there is no other (intermediate) meaning than the meaning of the root oku- (read) and the target meaning of okuyucu ‘reader: the doer of reading’. However, the derivative includes one more formal item, -I with the output okuyu-, right before -CI suffixation. In such formations, morphomic operations, which are motivated morphologically and/or categorically, but not semantically, take place. The -I suffixation yielding derivatives like okuyu- as above has been misconceived as a piece of suffixes following it, such as -CI and -lI, i.e. *-ICI. Importantly however, affixations like -I contributes to understanding the nature of morphology: They indicate (i) affixations without meaning, (ii) the existence of preforms, and (iii) morphological base conditions. Morphomic operations, further, challenge iconicity, which cognitive linguistic models, such as van Langendonck (2007), are for when criticizing formal linguistics. Morphomic operations show that grammar cannot depend on purely world concepts.