Salamis-Constantia kent planlaması üzerine yeni araştırmalar: Cardo ve decumanus

New researches related to the city planning of Salamis-Constantia: Cardo and decumanus

Özet

Salamis-Constantia kent planındaki yapıların birbirleriyle bağlantısını sağlayan caddelerin yerlerinin bilinmiyor oluşu, kent planlamasına yönelik araştırmaların gerçekleştirilmesini gerekli kılmıştır. 2002-2010 yılları arasında Prof. Coşkun Özgünel başkanlığında yürütülen son dönem kazı çalışmalarıyla Salamis antik kentinin önemli iki ana caddesi saptanmıştır. Bu caddelerden cardo kentin kuzeyinde yer alan gymnasium, tiyatro, Roma Hamamı gibi kamu yapılarıyla güneyini birbirine bağlarken, onu kent merkezinde dik kesen doğu-batı yönündeki cadde olan decumanus ise bir liman ve ticaret kenti olan Salamis'in deniz kıyısıyla iç kesimlerinin bağlantısını sağlamaktadır. Araştırmalarımız sonucunda cardo'nun kuzeyinden decumanus'la kesiştiği noktaya kadarki 397 m'si ile decumanus'xm batısından doğusuna 273 m uzunluğundaki kısmı saptanmıştır. Cardo'nun kuzeyinde 4,70 m olan genişliği kesişim noktasında 5,60 m'yi bulmaktadır. Buna karşılık decumanus'un genişliği 4,35 ila 4,50 m arasında değişmektedir. Arkeolojik kazılarda ele geçen bulgulara göre cardo'nun iki farklı yapım evresine işaret eden üst üste döşenmiş iki döşeme zemini, decumanus'xm ise tek evresi saptanabilmiştir. Sütunlu cadde olarak inşa edilmiş olan cardo'nun ilk evresi M.S. 2. yüzyıla tarihlenebilmektedir. M.S. 4. yüzyıldaki büyük depremlerle yıkılan ve düzlemi bozulan sütunlu cadde, 2. evre olarak tanımladığımız ikinci kat döşemesiyle yeniden kaplanarak onarılmıştır. İlk evresinde sütunlu cadde olan cardo'rmn 2. evresinde sütunlarının işlevlerim yitirdiği, sütun aralarının yıkılan sütunlarına ait başlık ve gövde parçalarının da kullanıldığı moloz taş duvar örgüsüyle doldurulduğu tespit edilmiştir. Mimari ve teknik özelliklerine göre cardo'nun 2. evresi ile benzerlik gösteren decumanus, cardo ile yakın tarihlerde inşa edilmiş olmak-dır. Her iki caddenin kesiştiği kavşak noktasında gerçekleştirilen çalışmalarda, caddelerin son kullanım döneminde, M.S. 7. yüzyılın ilk yarısındaki Arap akınlarına karşı inşa edilmiş geç dönem surlarının cardo ve decumanus üzerine inşa edilmiş olan iki kulesi ve giriş kapısı açığa çıkarılmıştır.

Abstract

It was necessary to carry out researches and excavations in order to understand city planning in Salamis-Constantia, since the location of the main streets connecting the buildings in the city were not known. Two main streets of the city have been found during the excavations carried out by Prof. Coşkun Özgünel between the years 2002-2010. One of these streets is the cardo which connects the northern part of the city where the public buildings like gymnasium, theatre and Roman bath were located, to the southern part of the city. The other one is the decumanus which crosses the cardo at the city center and connects the east and west from the seaside to the inner parts of the city. As much as we could determine, the total length of the cardo from the north to the intersection point is 397 m and the total length of the decumanus from the the cardo has two pavement layers indicating two different construction phases that one paved on the other while west to the east is 273 m. The width of the cardo at its north is 4,70 m, and 5,60 m at the intersection point while the width of the decumanus varies between 4,35-4,50 m, from intersection point to the east. Based on the archeological findings during the excavations, it was found out that the decumanus has got only one phase. The first phase of the cardo was constructed as a colonnaded street and can be dated to the 2nd century AD. The colonnaded street had been damaged and lost its level in the two big earthquakes in the 4th century AD and it was repaired by paving the second phase pavement. While it was a colonnaded street in its first phase, the spaces between the colonnades had been covered by rubble stone walls in its second phase and it lost its character of being a colonnaded street. Taking into consideration of the architectural and technical characteristics, the pavement of the decumanus resembles to the second phase of the cardo and can be dated to the same periods with the cardo. At the intersection point of the cardo and the decumanus, it was found out that two towers and a gate belonging to a late city wall were constructed against the Arap raids in the 7th century AD.