ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI IŞIĞINDA 1982 ANAYASASI’NDA SINIRLAMA KAYDI İÇERMEYEN TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN SINIRLANMASI

CONSTITUTIONAL COURT’S APPROACH ON THE RESTRICTION OF FUNDAMENTAL RIGHTS WITH NO EXPLICIT LIMITATION CLAUSE IN 1982 CONSTITUTION

Özet

Bu çalışmanın amacı temel hakların sınırlanma/güvence rejimiyle ilgili olarak 1982 Anayasası’nın 13. maddesini de kapsayan 2001 tarihli anayasa değişikliğinin sınırlamasız görünümlü temel haklar bakımından doğurduğu sonuçları Anayasa Mahkemesi kararları ışığında değerlen- dirmektir. 2001 tarihli bu değişiklikler, 1982 Anayasası’nın temel hak ve özgürlükleri sınırlama rejiminde önemli yenilikler getirmiş, tüm temel haklar bakımından geçerli genel sınırlama nedenlerinden, pek çok temel hak bakımından spesifik sınırlama nedenleri benimseyen kademeli bir sınırlama sistemine geçilmiştir. Bu yeni yapıda, düzenlendiği maddede sınırlama nedeni ve/veya sınırlama kaydı yer almayan bazı hak ve öz- gürlüklerin nasıl sınırlanacağı hususu ise tartışmalara yol açmıştır. Genel olarak bu nitelikteki temel hakların bir sınırlanamaz hak kategorisi oluşturmadığı doktrin ve uygulamada kabul edilmektedir. Bu kapsamda, temel hakların objektif sınırlarının onları sınırsız kabul etmeyi mümkün kılmayacağı da vurgulanmıştır. Sınırlama kaydı ve sınırlama nedeni içermeyen bu gruptaki temel haklar bakımından, bir diğer temel hakla ya da anayasa kuralıyla çatışma, “sınırlılık” sonucunu doğurur. Ancak bu gruptaki temel hakların bir diğer temel hakla veya anayasa kuralıyla ça- tışmasını çözmek her zaman kolay olmayabilir ve her iki anayasal değe- rin dengelenmesini gerektirir. Sonuç olarak, Anayasa Mahkemesinin temel hakları gerek bir diğer temel hak ile gerekse soyut anayasal ilkeler ile sınırlarken başta ölçülülük olmak üzere 13. maddedeki ilkelere uy- gunluk denetimi yapmasının önemi vurgulanmaktadır.

Abstract

The aim of this study is to examine 2001 Constitutional amendments within the context of the Turkish Constitutional Court’s decisions regarding limitations and the constitutional theory. These amendments revised 1982 Turkish Constitution’s fundamental right’s limitation regime radically. It replaced the original system which defines general “legitimate reasons” for all the fundamental rights with a gradual limitation system which adopts “right specific legitimate reasons” in relevant articles. Thus, fundamental rights could only be limited on the grounds of specified reasons in a particular article. In this new structure, the limitation of fundamental rights which is not specified in a particular article has caused a new constitutional debate. It is generally accepted, both in theory and practice, that these kind of fundamental rights do not constitute a category of absolute and unrestricted rights. Within this context, it is emphasized that the objective limits of fundamental rights would not permit adopting them as unrestricted rights. Those articles which are not explicitly limited shall be subject to limitation if they are in conflict with another fundamental right and/or constitutional value. It is concluded that a balancing and strict proportionality test are necessary if such a situation arises.