TÜRK – AMERİKAN MÜTTEFİKLİĞİNDE ‘PEŞREV’ DÖNEMİ: ÖDÜNÇ VERME-KİRALAMA PROGRAMINDA TÜRKİYE

Özet

İkinci Dünya Savaşı’nın ardından müttefiklik ilişkisi kuran Türkiye ve ABD’nin iş birliği savaşın başlangıcından kısa bir süre sonraya dayanmaktadır. Roosevelt Hükümeti’nin Mihver bloğuna karşı olan Müttefik devletleri nezdinde başlattığı destek süreci Amerikan Kongresi’nden geçen “Ödünç Verme-Kiralama Yasası” ile ifadesini buldu. Bu çalışmada Türkiye’nin de yardım kapsamına alındığı Ödünç Verme-Kiralama Programı, Amerikan Dışişleri Bakanlığı belgelerinin Türkiye dosyalarından faydalanılmak suretiyle incelenmiştir. Çalışmada Türkiye’nin uygulamaya yönelik eleştirileri, girişimleri ve söz konusu girişimlerin Anglosakson muhatapları nezdindeki yansımaları yer almaktadır. Diğer yandan dönemin Alman hükümetinin Türkiye’nin söz konusu programa alınmasına yönelik verdiği tepkiler Amerikan arşiv belgelerinden izlenmiştir.

Abstract

The cooperation of Turkey and U.S. who established a multi-faceted diplomatic alliance following the World War 2, dates back to beginning of the war period. The act of Roosevelt government initiated a specific program that aimed at supporting Allies against Axis found its expression with Lend and Lease Bill that was passed from American Congress. This article tackles with Lend and Lease program in the light of U.S. National Archival Documents related with Turkey. In the article Turkey’s criticisms regarding the application of the program and their reflections on the Anglosaxon block are analyzed. On the other hand, the reaction of Hitler’s administration towards Turkey’s inclusion to the program is tracked from American archival documents.