Küçük Ağrı Krizi: Türkiye- İran İlişkilerinde Bir Kriz Yönetimi Örneği

The Little Ararat Crisis: An Example of Crisis Management in Turkish-Iranian Relations

Özet

1926-1930 yılları arasında ortaya çıkan Ağrı isyanlarında İran’ın Küçük Ağrı bölgesinde bulunan Kürt isyancılar, sınırı geçerek Türkiye topraklarında saldırı gerçekleştirmiştir. Bu makale, Ağrı İsyanları süresince Türkiye-İran ilişkilerini kriz yönetimi bağlamında incelemektedir. 1926’da çıkan Ağrı isyanı ile birlikte Türkiye ve İran arasında daha önce sınır düzenlemesi ile ilgili var olan uyuşmazlığa sınır güvenliği boyutu eklenmiştir. 1930 Ağrı isyanı (Zilan isyanı) sonrasında ise sınır uyuşmazlığı dış politika krizine dönüşmüştür. Türkiye’nin İran topraklarında askeri operasyonla isyanı bastırmasının ardından dış politika krizi yumuşama sürecine girmiş ve iki ülke arasında imzalanan 1932 sınır anlaşması ile son bulmuştur. Bu makalede, Ağrı isyanları sonucu iki ülke arasında ortaya çıkan dış politika krizi (Küçük Ağrı krizi), krizin tetikleyici dinamikleri; kriz sürecinde karar alıcıların söylemleri ve kullanılan diplomatik, askeri ve hukuki araçlar çerçevesinde değerlendirilmiştir.

Abstract

During the Ararat uprising which took place between 1926 and 1930, Kurdish rebels attacked Turkish territory by crossing the border from the Little Ararat region of Iran. In this article, Turkish-Iranian relations during the Ararat uprising is analyzed in the context of crisis management. With the Ararat uprising which erupted in 1926, a border security dimension was added to the already present dispute between Turkey and Iran with respect to the rearrangement of the border. Following the 1930 Ararat uprising (Zilan uprising), the border dispute turned into a foreign policy crisis. The crisis deescalated after Turkey organized a mili-tary operation on Iranian soil to end the uprising and ended with the 1932 border agreement signed between the two countries. In this article, the foreign policy crisis which emerged between the two countries as a result of the Ararat uprising (the little Ararat crisis) is evaluated with respect to the trigger dynamics of the crisis; the discourses of the decision makers and the diplomatic, military and legal tools employed during the crisis.