KAZAKISTAN’DA DIN-DEVLET İLIŞKILERINI ETKILEYEN FAKTÖRLER

Özet

Bağımsızlık sonrası dönemde Kazakistan’da dil ve eğitim politikaları ile yeniden tarih yazımının yanında din politikalarının da kimlik inşa sürecinde belirleyici olduğu kabul edilmektedir. 130 civarında etnik topluluk ve 18 farklı inanca mensup topluluklara ev sahipliği yapan Kazakistan’da yapılan araştırmalar, 1990’lardan itibaren dini alanda bir canlanmaya ve dindarlaşmaya işaret etmektedir. Sosyolojik ve kültürel olarak, Türkistan, Çarlık ve Sovyet geçmişinin her birisinden farklı ölçülerde etkilenen günümüz Kazakistan toplumunda din-devlet ilişkileri, gündemdeki sıcaklığını korumaktadır. Bu durum, özellikle 2000 sonrasında yapılan yasal ve kurumsal düzenlemelerde bariz bir şekilde görülmektedir. Bağımsızlığından günümüze bir bütün olarak bakıldığında Kazakistan’daki din-devlet ilişkilerinin, tarihi miras, eğitim politikaları, sosyal yapıdaki etnik ve dini çeşitlilik, liderin (N. Nazarbayev) kökeni ve söylemleri gibi iç faktörler ile Rusya ve Çin etkisi, yurtdışı kökenli tebliğ ve misyonerlik faaliyetleri, Batı’nın ve uluslararası örgütlerin etkisi ve son olarak diasporanın vatana dönüşü (Oralman) gibi dış faktörlerden etkilendiği söylenebilir.

Abstract

It is considered that the policies of religion, as well as language, education and rewriting history are determined by the process of identity building in Kazakhstan. Researches conducted on religion point out that there is religious revival and increase of piety in Kazakhstan, which is currently home to more than 130 ethnic communities and 18 religious groups. Being influenced, socially and culturally by the heritage of Turkestan, Tsarist and Soviet periods in different extents from each, in society of Kazakhstan relationship between religion and state still remains on the agenda of politics. This can be seen from legal and institutional regulations, particularly after 2000. Considering the time elapsed since independence to present day it can be said that religion-state relations in Kazakhstan are influenced by some major internal and external factors such as historical heritage, policies of education, ethnic and religious diversity in the social structure, religious identity and discourse of the leader (N. Nazarbayev), influence of Russia, China, western and international organizations, activities of tabligh and missionary groups from abroad and return of Kazakh diaspora (Oralman).