İKİ ODA ARASINDAN YÖNETİM MERKEZİNE: BİR MİMARLIK TERİMİ OLARAK “MȂBEYN”

FROM A SPACE BETWEEN TWO ROOMS TO A CENTRAL OFFICE: “MȂBEYN” AS AN ARCHITECTURAL TERM

Özet

Mimarlığın temel konularından olan mekânın anlamı, kişilerin kullanımı ve algılama biçimi ile farklılaşır. Söz konusu farklılıklar sebebiyle var olan mekân zaman içinde dönüşerek farklı biçimlerde karşımıza çıkabilmektedir. Bu çalışmada kelime anlamı iki şeyin arası olan “mâbeyn” sözcüğünün bir mimarlık terimi olarak ekonomik, siyasi, sosyal ve kültürel faktörlerden etkilenerek mekânsal kullanım biçiminin değişiminin terimin anlam çeşitliliğine verdiği katkılar incelenmiştir. Osmanlı’da konut, köşk, konak ve saraydaki durumu değerlendirilen ve üç önemli saray yapısında da kullanımlarının izi sürülebilen mabeynin kullanım çeşitliliği bazı veriler sunmaktadır. Bir mekân olarak mabeynin konuttaki kullanımlarından yola çıkılarak saray yapılarındaki konumu ve bir yapıya dönüşmesine ilişkin süreç, çeşitli yapı türleri üzerinden değerlendirilerek, terimin zaman içindeki anlamsal katmanlaşması ve sözlüklerin dışında yer alan tanımları makalede ele alınmıştır.

Abstract

The meaning of “space” as an architectural term differs depending on how people use and perceive an area. Because of this variance, the concept of space has been altered over time and appears before us in different forms. In this study, we examine the word “mâbeyn,” meaning “between two entities,” as an architectural term and explore how it has come under the influence of economic, political, social and cultural factors to ultimately contribute to the varieties of meanings given to the changes in style in the use of space. The diverse use of the mâbeyn offers various data that can be traced to Ottoman homes, pavilions, mansions and palaces, especially to the structure of three significant royal palaces. Our study starts from the use of the mâbeyn as a residential space and then evaluates the process of its transformation and its place in the structure of the palace, assessing this on the basis of various types of construction, in an effort to discover how the term has acquired so many layers of meaning, including significations that have not found their way into dictionaries.