ANAYASA MAHKEMESİ’NİN TUTUKLAMA KARARININ MADDİ ŞARTLARI İÇTİHADINA ELEŞTİREL BİR YAKLAŞIM

(A CRITICAL APPROACH TO THE CASE LAW OF THE CONSTITUTIONAL COURT IN RELATION TO THE SUBSTANTIVE REQUIREMENTS OF REMAND IN CUSTODY DECISION)

Özet

Anayasa Mahkemesi’nin özgürlük ve güvenlik hakkının ihlali iddiaları ile ilgili yapılan bireysel başvurularda, konu ile ilgili iç hukuk mevzuatı ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin içtihadıyla muhtelif biçimlerde bağdaşmayan bir içtihat birikimi yarattığı gözlemlenmektedir. Birincisi, Anayasa Mahkemesi, keyfi tutma yasağına karşı temel bir güvence oluşturan ve Anayasa md. 19’da özgürlük ve güvenlik hakkının sınırlanması için temel bir koşul olarak görülen ‘kuvvetli belirti’ kavramını, AİHM içtihatlarından yola çıkarak kendi pratiğine ‘inandırıcı delil’ olarak tercüme etmektedir. Mahkeme’nin ‘inandırıcı' delil kavramına izafe ettiği şüphe seviyesi iç hukuktaki ‘kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller’ ölçütünden daha düşüktür. Öte yandan, Mahkeme, tutuklama nedenlerinin ilk tutuklama kararından itibaren zorunlu olduğu yönündeki iç hukuk düzenlemelerini göz ardı ederek AİHM’nin Letellier prensibi olarak da bilinen sürecin ilerlemesi ile birlikte ‘ilgili ve yeterli gerekçe’ bildirme zorunlu olduğu yönündeki içtihadına sıklıkla işaret etmektedir. İlginçtir, AİHM’nin Buzadji kararı sonrası da Anayasa Mahkemesi’nin içtihadında bu yönde bir değişiklik söz konusu değildir. Bu bağlamda, katalog suçlar söz konusu olduğunda da, Mahkeme, Anayasa md. 19’da başta ölçülülük dâhil olmak üzere öngörülen güvenceleri etkisiz hale getirecek bir yorumu benimsemektedir. Nihayet, Anayasa Mahkemesi olağanüstü hal ile ilgili verilen tutuklama kararlarını ise, açıkça bir yasal dayanak olmaksızın yorum yoluyla, olağanüstü hallerde temel hak ve özgürlükler rejiminin düzenlendiği 15. madde çerçevesinde ele almaktadır. AİHM, Anayasa Mahkemesi’nin söz konusu pratiğinin AİHS ile bağdaşmadığını hali hazırda hüküm altına almış bulunmaktadır. Bu çalışma, Anayasa Mahkemesi’nin her üç yönden verdiği kararlarla, Mahkeme’nin, konu ile ilgili iç hukuku sınırlayıcı bir biçimde yorumladığını ve bu durumun gerek AİHS md. 5’teki iç hukuka uygunluk koşulu gerekse Sözleşme’nin 53. maddesine aykırı olduğunu tespit etmektedir.

Abstract

In individual applications claiming a violation of the right to liberty and security, the Constitutional Court adopt an approach in various aspects conflicting the basic precepts of domestic law and the case law of the ECtHR. First, as a principal requirement of the deprivation of liberty, the existence of ‘strong presumption’ that an individual has committed a crime constitutes a vital safeguard against the prohibition on the arbitrary detention. In the case law of the Constitutional Court, the ‘strong presumption’ requirement in Article 19 of the Turkish Constitution has been translated into ‘convincing (reasonable) evidence’. The degree of suspicion attributed to the concept of convincing evidence is evidently much lower than that of the criterion on strong suspicion. On the other hand, notwithstanding the fact that Turkish law requires the judge and courts from the first decision of remand in custody also to substantiate the risk of absconding or the destruction or alteration of evidence, the Constitutional Court effectively disregards such requirements. Instead, inspired, by the previous ECHR case law, the Court has consistently ruled related and sufficient reasons for the remand decision need not to be given until after a certain period of time elapsed. Intriguingly, no change has occurred in the Court’s case law, after Buzadji. This problem has been aggravated by the problem of the so called catalogue offences where the legislature established ostensibly a legal assumption that the reasons laid down in the Constitution and the Turkish Criminal Procedure Code for detention exists. Hitherto, the Court adopted an approach, which has essentially impaired the safeguards enshrined in Article 19 of the Constitution including the principle of proportionality. Finally, as to the custody on remand decisions relating to public emergency caused by the attempted coup, the Court, with its own interpretation without having any legal basis, makes its assessment based on Article 15 of the Turkish Constitution. Recently, the ECtHR found this approach inadmissible. By examining the case law of the Turkish Constitutional Court, this study argues that in its jurisprudence in all three respects, the Court has so far interpreted domestic law in a very restrictive manner. Beyond doubt this itself constitutes a violation of Article 5 making explicitly reference to domestic law and Article 53 of the Convention.