Batı’da yesevîlik çalışmaları

Özet

Türk sufiler silsilesinin başı olan Pîr-i Türkistan Hoca Ahmed Yesevî, yüzyıllardır Türklerin manevi hayatında kalıcı bir iz bırakan önemli simalardan biridir. Türk Tasavvuf Edebiyatının kurucusu olarak dilimizin, edebiyatımızın ve kültürümüzün gelişmesine büyük katkı sağlayan bu ulu şahsiyetin hayatı, öğretisi ve hikmetlerine olan ilgi, henüz o hayattayken görülmeye başlanmıştır. Bunun neticesinde Sufi Muhammed Danişmend (12. yy.), Mevlana Safiyuddin Koylakî (12. yy.), Feridüddin-i Attar (12-13. yy.), İmam Sıgnâkî (13-14. yy.), İshak Ata (14. yy.), Ali Şir Nevaî (15. yy.), Fahreddin Ali Safi (15. yy.), Fazlullah Ruzbihân İsfehanî (16. yy.), Hasan Hâce Nisârî (16. yy.), Hazinî (16. yy.), Âlim Şeyh Azizân (17. yy.), Şeyh Zinde Ali (17. yy.), Muhammed Şerif Buharî (17. yy.), Haririzade (17. yy.), Ali (17. yy.), Lahorî (18. yy.), Seyyid Ahmed Merginanî (19. yy.), Hüseyin Vassaf (19-20. yy.), Köprülü (20. yy.) v.b. birçok yazar ilmî, tarihî, tasavvufî ve edebî eserlerinde Hoca Ahmed Yesevî ve muakkiplerinin hayat hikâyeleri, eserleri, görüşleri, Yesevîlik kâideleri hakkında geniş bilgi vermişlerdir. Son yüzyıllara doğru Doğu halkları gibi Batılı bilim adamları da Yesevîlik konusunu merak etmişlerdir. Büyük Pîr’in ve onun öğretilerini devam ettiren mutasavvıfların yaşayışlarını ve düşüncelerini anlatan kitap ve makaleler yazmışlar, eserlerinden parçalar çevirmişlerdir. Bununla birlikte Türkistan’da bulunan kutsî türbesine ilmî seyahatlar düzenlemişlerdir. Bu yazımızda konuyla ilgili Batı’da yapılan bu çalışmaları tanıtıp onlardan kısaca bahsedeceğiz.

Abstract

Khoja Ahmad Yassawi, the leader of Turkic mystics, the elder of Turkistan, has been an important personality in the spiritual history of Turkic people for centuries. As the founder of the Turkic mystical literature, he made a great contribution to the development of our language, literature and culture. The examination and evaluation of the doctrine of this great personality, an attention to his life and his creativity began when he was alive. As a result of this interest, writers like Sufi Muhammad Danishmend (12th century), Mevlana Safiyuddin Koylaki (12th century), Fariduddin-i Attar (12-13th century), Imam Sıgnaki (13-14th century), Ishak Ata (14th century), Ali Sher Navai (15th century), Fahreddin Ali Safi (15th century), Fazlullah Ruzbihan İsfahani (16th century), Hasan Hace Nisari (16th century), Hazini (16th century), Âlim Sheikh Azizan (17th century), Sheikh Zinda Ali (17th century), Muhammad Sharif Bukhari (17th century), Haririzade (17th century), Ali (17th century), Lahuri (18th century), Sayyid Ahmad Marghinani (19th century), Huseyin Vassaf (19-20th century), Koprulu (20th century) and others in his books has widely covered information about the life, works and views of Khoja Ahmad Yassawi and his followers, as well as the principles of order Yassawiyya. Last century, researchers of the West have also started to become interested in the theme, Yassawiyya. The researchers have started to write books and articles about the life and thought of the great master and his successors, as well as translated excerpts from their works. Along with these, they organized research trips to the holy mausoleum which is located in Turkestan. In this article we will try to present and briefly evaluate these research works.