Hamza Baba Köyü’nün XIX. Yüzyılın ortalarındaki sosyal ve ekonomik yapısı (2444 numaralı temettüat defteri’ne göre)

Social and economic structure of Hamza Baba village in the mid-19th century (according to the no: 2444 of incom register)

Özet

Hamza Baba bugün İzmir’in Kemalpaşa ilçesine bağlı, bir Alevi-Bektaşi köyüdür. Köy, adını buraya bir zaviye kurarak şenlendiren kişiden almaktadır. Sözlü anlatımlarda zaviyenin kuruluşu XIV-XV. yüzyıllara kadar götürülmektedir. Oysa tarihi kayıtlar Hamza Baba ve zaviyesinden 1521-1522 yıllarında söz eder. Hamza Baba’nın türbesi de aynı adı taşıyan köydedir. Ancak zaviyesi günümüze kadar ulaşmamıştır. Zaviye ve çevresindeki yerleşimin köy olarak kaydına ise ancak 1840’larda tesadüf edilmektedir. Bu çalışmada, köyün 1845 yılında gerçekleştirilen temettüat yazımında oluşturulan defteri incelenmiştir. Defterdeki bilgiler tablolaştırılarak ve anlamlı bilgiler haline getirilerek, köyün sosyal ve ekonomik yapısı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu tarihlerde 10 haneli olan köyün, yaklaşık nüfusu 36’dır. Gelir kaynaklarını ziraat ve hizmet oluşturmaktadır. Hane reislerinin meslekleri ziraat erbabı ve ırgat olarak belirtilmektedir. Köyün sınırlı olan tarım arazisinde susam, buğday, arpa, pamuk kozası, darı, üzüm, badem ve zeytin üretilmektedir. Ekonomik yapısının zayıf olduğu anlaşılmaktadır. Köyün zirai üretiminin, tüketim ihtiyaçlarını karşılamaya yeterli olmadığı söylenebilir. Köyde zaviye veya tekkenin varlığına işaret eden tek bilgi, hane reislerinden birinin ‘tekkenişin olduğu’nun belirtilmesidir.

Abstract

Hamza Baba is an Alawi-Bektashi village in Izmir, Kemalpasha. Name of the village is given after the lodge was established by Hamza Baba. In oral history, the establishment of the lodge goes back as far as 14th, 15th. cent AD. Otherwise chronicles start to give some information about Hamza Baba lodge in 1521-1522. The tomb of Hamza Baba is also in the same village after his name but the lodge did not survive. In Ottoman documents, some information is given about the settlement as a village in 1840. This paper examines the incom register (te- mettüat defteri) written in 1845. Information in register have been gathered in order to give some information about Hamza Baba Village’s social and economic form. At this time the es- timated population of the 10 housed village is 36. An income of the population is agriculture and public service. The job of heads of the household is given as farmer and laborer. In lim- ited farming lands, sesame, wheat, barley, cotton, corn, grape, almond and olive cultivation have been carried on. According to production amount, the economic power of the inhabit- ants is quite weak. It is because the agricultural production does not met the consumption of the village. The only information about the existence of the lodge or tekke is the acceptance of one of the household as sheikh in the register.