Anadolu'da hızır-ilyas kültü ve hıdrellez geleneği

Özet

Hıdrellez tüm Türk dünyasında kutlanan bahar bayramlarından biridir. Eskiden Ruz-i Hızır denilen bu güne Hızır-İlyas günü de denir. Hıdrellez ismi Hızır ve İlyas kelimelerinin halk arasında değişime uğramış telafuzundan oluşmuştur. Bu iki isim farklı kişiler olarak kabul edilmektedir. Dini kaynaklara göre İlyas hakkında birçok bilgi varken Hıdır hakkında oldukça azdır. Anadoluda bir halk inancı olan Hızır-İlyas kültü ile buna bağlı olarak yayılan bahar bay- ramı Hıdrellezin İslam öncesi uzantıları bulunmaktadır. Hıdrellez, Hızır ve İlyasın birleştiği günü ifade eder. Hızır inancı ile ilgili olarak yeterli kaynak bulunmakla birlikte Hıdrellezle ilgili yazılı kaynak yoktur. Hızır inancından hareketle bahar bayramları ile özdeşleşen Hıdrel- lez, Anadoluda Hristiyan etkilerle daha da zenginleşmiştir. Türk halk inançlarında Hızır ney- se Hristiyan toplumunda Saint Nicholas ve Saint Georges odur. Bu halk inançlarının ortak özelliği mistik oluşlarıdır. Türk İslâm tasavvufunda Hızır, en yüksek makamın adı olmuştur. Hıdrellez kutlamalarının en canlı olduğu yer Hatay bölgesi olup, burada hıdırlık adı verilen birçok makam bulunmaktadır. Hatay, Müslim-gayrimüslim nüfusun yüzyıllardır bir arada yaşadığı bir hoşgörü şehridir.

Abstract

Hıdrellez is one of the spring festivals which is celebrated in Turkish world. Formerly this day was called Ruz-i Hızır, but today it is also called Hızır-Elijah day. Te name of Hıdırellez, was born out as a compound form of Hızır and Elijah among the people. Tey are regard- ed as two diferent people. In respect to religious sources, there are several references on İlyas. However, there is no slight mention about Hızır. Te cult of Hıdır-Elijah, which is a folk belief in Anatolia and the Spring festival Hıdrellez and was consequently emited, has pre-Islamic extension. Hıdrellez refers to the junction day of the Hıdır and Elijah. Tere are enough resources available about hıdır belief but, there is no writen source about Hıdrellez. Hıdrellez is synonymous with spring holidays departing from belief in Hıdır and is further enriched with Christian infuence in Anatolia. Christian community has Saint Nicholas and Saint Georges like Hıdır beliefs Turkish folk. Tese folk beliefs common feature is both of them are mystical. Hıdır has been called the highest authority in the Turkish Islamic Sufsm.