Dergiler / Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / 2018 / Cilt: 17 - Sayı: 1
Kent Folkloruna Yöneliş ve Trabzon Kent Kültüründe Pazarcı Folklorunun Yeri
- Sayfa
- 95–112
- DOI
- —
Özet
Türkiye merkezli kent kültürü araştırmalarında kent tarihi, kent mimarisi, kent arkeolojisi ve sanat tarihi konuları öncelikle dikkate alınan konular arasında olmuştur. Kent folklorunu oluşturan kültürel yaratım ve aktarım grupları ve ortamları henüz yeterince keşfedilebilmiş değildir. Bütüncül kent kültürü araştırmalarında kent ve kentli kimliğini inşa eden tüm bileşenlerin birlikte değerlendirilmesi gerekliliği aşikârdır. Kentin taşınmaz/somut kültürü kadar kent yaşamını oluşturan sosyal gruplara ait günlük süreçler, üretim ve pazarlama teknikleri, kimi zaman ritüel karakterleriyle dikkat çeken uygulamalar, enformel kurallar, hafıza ve paylaşım alanları, gizli diller ve jargonlar, inanış ve kabuller ve lakaplar gibi hususlar, bütüncül bir bakış açısı ile değerlendirilmelidir. Batı ve Kuzey Avrupa ile Kuzey Amerika merkezli kent folkloru araştırmalarında bu hususların titizlikle ele alındığı görülmektedir. Kent kültürünün temsilcileri konumunda olan pek çok farklı zümrenin katılımıyla oldukça renkli uygulamaların ortaya çıktığı pazar yerleri, kent dokusu içinde önemli bir kültürel sahne işlevi görmektedir. Çalışmada Doğu Karadeniz sözlü kültürünün önemli temsil alanlarından biri olan Trabzon’un kent kültüründe değişen sosyo-kültürel ve ekonomik yapıyla uyumlu biçimde sürekliliğini koruyan pazarcılığın meslek uygulamaları kapsamında gelişen kültürel hafızası tespit edilmeye çalışılmıştır. Alan araştırmaları sırasında kullanılan gözlem ve mülakat yöntemleri ile tespit edilebilen nispette pazarcıların mesleki süreçler içinde yarattıkları ve icra ettikleri folklorik unsurlar, kent folkloruna etkileri de dikkate alınarak değerlendirilmeye çalışılmıştır. Değerlendirmeler, meslek hukukundan inançlara, iletişim teknikleri ve davranış kalıplarından jargona kadar zengin bir içeriğe sahip olan pazar yerlerinin kent folklorunun dinamik temsil alanlarından biri olmayı sürdürdüğünü göstermiştir.
Abstract
Urban history, urban architecture, urban archeology and art history have been among the subjects that were given priority in urban cultural studies focusing on Turkey. Cultural creation and transmission groups and environments that are essential components of urban folklore have not been given the same priority. It is an obvious fact that all components of urban identity and city dwellers need to be taken account in general urban culture studies. As important as tangible urban cultural components, the everyday lives social groups, production and marketing methods, partly ritualistic practices, informal rules, memorial and shared spaces, jargons and secret codes, beliefs and nicknames should be evaluated in a holistic perspective. The urban studies in Western and Northern Europe and in North America have been taking these issues into account in meticulous ways. The urban marketplaces provide venues as cultural scenes in urban landscapes where colorful practices come into being with active participation of various social classes and groups that are the agents of urban culture. This study subjects the cultural memory of market vendors and their folk practices in Trabzon. Trabzon is one of the most important urban centers of Eastern Black Sea region where oral culture is peculiar. The marketplaces and vendors of Trabzon have kept their continuity in harmony with the rapidly changing socio-cultural and socio-economic structure. The folk elements, which were created and practiced by the market vendors in their professional lives were recorded by observation and interviews during field study and evaluated in their relation with and impact upon the urban culture. It was concluded that the marketplaces, which have been among the dynamic venues of the urban culture continue to represent the occupational rules, beliefs, communication techniques, behavior patterns and jargons in a rich content.