Bir Mezhebe Ait Fürû-i Fıkıh Eserinin Diğer Mezhepleri Temsil Problemi: El-Hidâye’nin Kitâbu’l-Büyû’ Örneği

A Sectarian Work of Islamic Law Issue’s Problem of the Representing the Other Madhabs: Example of al-Hidaya’s Kitab al-Buyu’

Özet

Hanefî mezhebinin en önemli kaynaklarından olan el-Hidâye şerhu Bidâyeti’l-mubtedi, zaman zamandiğer mezhep imamlarının görüşlerine yer vermiştir. Çalışmamız için esas aldığımız kitâbu’l-büyû’da, İmamMâlik’e sadece bir yerde kısaca temas edilmiştir. İmam Şâfiî’ye yirmi yedi yerde, bazen kısaca temas edilmiş,bazen sadece görüşleri nakledilmiş, bazen de görüşlerinin dayanakları aktarılmıştır. Ahmed b. Hanbel’e isehiç temas edilmemiştir. Bu yönüyle el-Hidâye’de Hanefî mezhebinin görüşleri, mezhep imamları arasında enfazla Şâfiî’nin görüşleriyle mukayeseli olarak ele alınmıştır. el-Hidâye’de yer verilen diğer mezhep imamlarınınve özellikle Şâfiî’nin görüşlerinin, ne derece bir sıhhatle işlendiği hususu önemlidir. Hanefî âlimleri, diğermezhep imamlarının görüşlerinin eserde birkaç yerde sehven yanlış olarak yer aldığını kaydetmişlerdir.Kitapta, önemli görülen yerlerde Şâfiî’nin görüşü işlenmiştir. Şâfiî’nin görüşleri, yer yer Hanefî mezhepimamı ve onun öğrencilerinin görüşleriyle mutabık olmuştur. Şâfiî’nin görüşleri, büyük oranda sahih birşekilde işlenmiştir. Kısmen muhtasar olduğu için detaya girilmemiş ve böylece Şâfiî’nin görüşlerindeki birtakım kayıtlar ve tafsilat işlenmemiştir. Aslında mukayyed olan görüşleri, el-Hidâye’de mutlak olarak elealınmış ve bu yönüyle de eser, Şâfiî’nin görüşlerini temsil salahiyetinden uzak kalmıştır.

Abstract

One of the most important works of the Hanafî madhab, al-Hidaya Sherh Bidaye al-mubtedi, haveincluded the views of other madhabs’ imams at some parts. In Kitab al-buyû, which is the book that we havetaken as the basis for our work, Imam Malik was briefly mentioned only in one place. At twenty-sevenplaces, sometimes brief mentions of Imam al-Shafi’i’ was made, sometimes only opinions of him weretransmitted and sometimes the bases of his views were explained. And Ahmed b. Hanbal has never beenmentioned. In this respect, the views of Hanafi madhab in al-Hidaya, the views of Shafi’i among all themadhab imams have been addressed in a comparative way. It is important that, to what extent the views ofthe other madhab imams and especially of Shafi’i, which are included in the work, are handled with a goodsense. The Hanafi scholars have noted that the views of other madhabs’ imams were mistakenly located in awrong way in few places of the work. In the work, the views of Shafi’i are addressed in the sections that areconsidered to be important. The views of Shafi’i have sometimes been in consistence with the views of theHanafi madhab imam and his students. The views of Shafi’i in the work have been addressed in a preciseway. Since it is partly concise, there are no details in the work; and thus some records and details of Shafi’i’sviews have not been handled. In fact, his views, which are conditional, were considered as absolute views inthe work, and in this respect, the work has become far from being able to represent Shafi’i’s views.

Anahtar kelimeler: el-Hidâye, kitâbu’l-büyû’, Hanefî, Şâfiî, fıkıh mezhepleri