Hacı Bektâş Velî’ye izafe edilen bir eser: Emânet-i hazret-i pîr

Özet

Hacı Bektâş Velî, XIII. yüzyıl Anadolusu’nun din ve düşünce hayatında ilmî ve tasavvufî yönüyle ön plana çıkan önemli şahsiyetlerden biridir. Kaynağını Ahmed Yesevî ocağından alan öğretisiyle, Anadolu halkının İslâmiyet algısını şekillendiren düşünce mimarlarından olmuştur. Bir başka deyişle o, Anadolu Müslümanlığının temel yapı taşlarından biridir. Hacı Bektâş Velî, yaşadığı süreç içerisinde farklı eserler de kaleme almıştır. Daha çok tasav- vuf kültürüne ait eserleri, onun fikirlerini doğrudan yansıtan temel kaynaklardır. Makâlât, Besmele Tefsîri ve Fâtiha Tefsiri bunlardan birkaçıdır. Hayatını menkıbevî bir dille anlatan Velâyetnâme’de ise, Hacı Bektâş Velî’nin hayatı ve öğretisi ile ilgili önemli ipuçları yer almaktadır. Bu çalışmada, bazı yakın dönem araştırma-inceleme eserlerinde Hacı Bektâş Velî’ye izafe edilen Emânet-i Hazret-i Pîr adlı risale değerlendirilmiştir. Eser, Hacıbektaş Kütüphanesi’nde yer alan Yazma Eserler tasnifinden tespit edilmiştir. Eserin farklı bir nüshasının henüz bulunmaması, tam anlamıyla tenkit ve kritiğini engellemektedir. Bu küçük risale tarafımızdan transkribe edilerek, üslup ve muhteva yönünden eserin Hacı Bektâş Velî’ye âidiyeti tartışılmıştır. Bu bağlamda, eserin genel yapısından, üslup ve muhtevâsındaki bazı ifadelerden hareketle, doğrudan Hacı Bektâş Velî’nin kaleminden çıkmadığı tahmin ed- ilmektedir. Son tahlilde eserin bir derleme olduğu anlaşılmaktadır. Eserdeki düşüncelerin ise genel itibariyle Hacı Bektaş Velî’nin fikirleriyle örtüşmekle birlikte, Hacı Bektâş Velî’nin öğretisiyle bağdaşmayan bazı hakaret ifadelerinin müstensih tarafından eklenmiş olabileceği düşünülebilir. Bu belirsizlikler ise eseri, tasavvuf literatüründe tartışmaya açık hale getirecek gibi görünmektedir.

Abstract

Hacı Bektâş Velî is one of the most important figures who took over with scientific and sufistic side in 13th century Anatolian religion and all over the world. With his principles depending on Ahmet Yesevi, he became one of the most important figures who shaped Anatolian people’s perception of Islam. In other words, he is one of the fundamental building stones of Anatolian Islam. Hacı Bektâş Velî also wrote different works throughout his life. His works which are more about sufi culture are main sources of his ideas directly reflects. Makâlât, Besmele Tefsîri and Fatiha Tefsiri are some of them. Velâyetnâme which tells his life in a miracle language, includes important clues of Hacı Bektaş Velî’s life and teaching as well. In this study, it is evaluated on a booklet whose name is Emanet-i Hazret-i Pîr attributed to Hacı Bektâş Velî in recent search works. This work was identified as classification of manuscripts in the Library of Hacıbektaş. It is a difficult criticism and critiq of this work because there is not a different copy. This small booklet is transcribed by us to argue whether it belongs to Hacı Bektâş Velî or not in terms of style and content. In this context, it is expected that this booklet is not directly his work because of the general structure of the work and some expressions in style and content. The final analysis is understood that this work is compilation. With the general ideas of this work corresponding as the general Hacı Bektaş Veli’s ideas, it may be added by writer, with some insulting expressions of Hacı Bektaş Veli to make his teachings incompatible. With these uncertainties, this work seems likely to open debate on the topic.