Türk sanatı tarihinde kalkandelen (Tetova) Alaca Camii hazîresi’ndeki Osmanlı Şâhideleri

Özet

Türk sanatında önemli bir konuma sahip mezar geleneği, büyük boyutlu anıtsal mimari yapılar yanı sıra, çoğu sanat eseri hâlindeki binlerce şâhide ile günümüze kadar sürdürülmüştür. Bilindiği gibi mezar taşları, hem kitâbe bilgilerini günümüze aktaran tarihi birer belge hem de sanat Tarihi bakımından, dönemin süsleme programına paralel değerli malzeme sunan kültür varlıklarımızdır. Buna rağmen bu eserlere gereken hassasiyet gösterilmemekte hatta bunların büyük bir kısmının cehalet, bilinçsizlik ve ihmal sonucu günümüze ulaşamadığı görülmektedir. Kalkandelen, Osmanlı Dönemi’nde Balkanlar’daki en önemli merkezlerden birisidir. Kalkandelen’deki (Tetova) Alaca Camii, Makedonya’daki dini yapılar içinde gerek mimari, gerekse süsleme özellikleri bakımından özel bir konuma sahiptir. Kalkandelen (Tetova) Alaca Camii hazîresi, çok büyük bir alanı kaplamasına rağmen ne yazık ki sadece yedi adet şâhide günümüze ulaşabilmiştir. Bu çalışmamızda, fotoğrafları çekilerek ve ölçüleri alınarak belgelenen her bir eser malzeme, işleniş niteliği, form, yazı ve bezeme özellikleri bakımından ayrıntılı bir biçimde incelendikten sonra Anadolu ve Balkanlar’daki Osmanlı şâhideleri ile mukayeseleri yapılarak Türk sanatındaki yerleri belirlenmeye çalışılmıştır.

Abstract

Cemetery tradition, which has an important place in Turkish Art has continued till today through thousands of tombstones most of which are considered as works of art along with big dimensioned, monumental architectural structures. As it is known, gravestones are historical documents which transfer information of inscriptions to the present day and provide art history as well as information and material in parallel to the decorative program of its period. Even so, the necessary precision to these works isn’t shown and because of ignorance, oblivion and negligence, some of them can’t be preserved till the present. Kalkandelen (Tetova) was an important center in the Balkan in the Ottoman Period. The Alaca Mosque in Kalkandelen (Tetova) is the most remarkable religious building in Macedonia because of its decorative features and architecture. Although the graveyard of the Alaca Mosque has a huge area, it has only seven gravestones preserved. In this study, after documenting these art works by taking their pictures and measurements; the material, form and ornamental features of these gravestones were examined in detail. So, a comparison between the Ottoman gravestones in the Balkan and in Anatolia could be made for placing these art works into Turkish art.