ESKİ TÜRK EDEBİYATINDA İLK EDEBÎ RÜYA: ODGURMIŞ’IN RÜYASI

Özet

Rüyalar, tarihin ilk çağlarından günümüze insanlığın düşünce dünyasında yer alan kavramlardandır. Kültür ve medeniyet kurumlarının öğelerinden biri olarak rüyalar oluşumları, gizemli yapıları ve özellikleriyle zaman içerisinde sanatçılar için önemli bir edebî malzeme hâline gelmiştir. Bu nedenle rüyaların destan çağı verimlerinden itibaren anlatı ögesi olarak kullanıldığı görülmektedir. Yazılı metinlere göre Türk edebiyatında rüyaların kullanımı eski Uygur Türkçesi dönemine kadar uzanır. İslam dininin kabulünden sonra gelişen Türk edebî geleneğinde ise rüyaların edebî eserlerde kullanımı artar. Bu kullanımların pek çoğu daha sonraki dönemlerde yazılmış eserlerde de örneklerine sıkça rastladığımız benzetmeler şeklindedir. Bununla beraber özellikle mesnevi metinleri içerisinde masalla küçük hikâye arasında yer alan uzunlukları ve anlatıdaki fonksiyonları itibariyle dikkat çeken edebî rüya metinleri ile anlatının tamamen rüya hâlinde kurgulandığı örnekler orijinal olmaları bakımından dikkat çekerler. Türk edebiyatında, edebî rüya metni olarak değerlendirebileceğimiz ilk örnek Kutadgu Bilig içerisindedir. Bu çalışmada, eski Türk edebiyatındaki ilk edebî rüya tahlil edilecek; metin, motif yapısı, tabir ve tabirci ilişkisi gibi özellikleri bakımından incelenecektir.

Abstract

Dreams, the first time in the history of mankind thought the world today is one of the oldest concepts. Dreams as one of the elements of culture and civilization corporate formations, has become an important instrument for artists still in time to the mysterious structure and properties. Therefore, it is seen that epic era of dreams since the yield is used as narrative elements. Turkish literature for the first time the use of literary elements to dream according to written text extends from the old Uyghur Turkish period. The growing influence of Islam in Turkish literature the frequency of use in literary texts of the dream increases. This most of the use of examples and edited entirely dream still narrative even written in subsequent periods works as well as we come across frequently to sample classical analogies attention as, whereas the masnavis texts among tale and small story in length and function in the narrative and literary dream texts are notable in terms of being original. We would be the first example of Turkish literature as a literary text dream is in Kutadgu Bilig. In this study, the first literary dream to be assayed in the old Turkish literature, text motif structure will be examined in terms of features, such as the relationship between expression and interpreter.

Anahtar kelimeler: rüyalar, eski Türk edebiyatı, Kutadgu Bilig, mesnevî, Odgurmış