İmâm Buhârî’nin Nasslar Arası Teâruzu Giderme Yöntemi

Özet

Kuvvet açısından birbirine denk nassların teâruzu, Sahâbe dönemi ile birlikte bir problem olarak tezahür etmiştir. Tikel örnekler üzerinde çözülmeye çalışılan bu problem için, fıkıh usulü ilminin gelişimi ile birlikte sistematik çözüm yöntemleri ortaya konulmuştur. Teâruz, genel olarak cem’/tevfîk, tercih, nesih ve tesâkut yöntemleri ile çözülmeye çalışılmakla birlikte, hiyerarşik açıdan nasıl bir sıralamanın esas alınması gerektiği konusunda üç farklı görüş ortaya konulmuştur. Hanefi usûlcülerin temsil ettiği birinci görüş, nesih, tercîh, cem’/tevfîk ve tesâkut şeklindeki sıralamayı esas alırken, Çoğunluğu oluşturan usûlcüler cem’/tevfîk, tercih, nesih ve tesâkut şeklindeki sıralamayı, hadisçiler ve diğer bazı usulcüler ise cumhurdan farklı olarak neshi tercihe öncelemişlerdir. Yazdığı el-Câmi’u’s-Sahîh adlı eseri ile hadis kaynakları arasında birinci sırada yer alma payesine sahip olan ve bu eserinde oluşturduğu bâb başlıkları ile fıkhi görüşlerini ortaya koyan İmâm Buhârî de, nasslar arasında teâruzu gidermede belli bir yöntem ve hiyerarşi takip etmiştir. Bu makalemizde müteârız delillerin çözümü konusunda Buhârî’nin takip ettiği yöntem ve hiyerarşi tespit edilmeye çalışılacaktır.

Abstract

The contrast between equivalent Islamic sacred texts have occurred as a problem with the period of the companions of Messenger Muhammad. For this problem, which has been tried to be solved on specific examples, systematic solution methods have been introduced with the development of the fiqh methodology. Generally, it has been tried to be solved as cem’ / tevfîk, tercih, nesih and tesâkut, but three different thoughts have been put forward as to how the hierarchical order should be taken as a basis. The first thought, which is represented by Hanefi methodologists, is based on the order formed as nesih, tercîh, cem’/ tevfîk and tesâkut, while cumhûr is based on the order formed as cem’/ tevfîk, tercih, nesih and tesâkut. The traditionists and some methodologists preference nesh to tercih unlike the majority. Imam Bukhari, who takes the first place among the hadith sources with his work -elCâmi’u’s-Sahîh- and who also puts forward his fiqh views by forming his bâb titles in this work, followed a certain method and hierarchy to resolve the contrast among the İslamic sacred texts. In this article, it is tried to define the method and hierarchy followed by Bukhari about the interpretation of contradictory proofs.