BİR BAŞKA AÇIDAN ABES-MUKTEBES TARTIŞMASI

Özet

“Abes-Muktebes Tartışması” genellikle göz veya kulak için kafiye etrafında şekillenen bir tartışma olarak bilinir. Bu açıdan bakılınca tartışma sanki Malumatın göz için, Recaizade M. Ekrem’in kulak için kafiyeyi savunduğu bir tartışma intibaını uyandırmaktadır. Bazı edebiyat tarihçileri de tartışmayı ağırlıklı olarak bu açıdan değerlendirir. Ancak tartışma metinleri ve özellikle Ekrem’in değerlendirmeleri dikkatle okununca meselenin böyle olmadığı, Ekrem’in sırf kulak için kafiyeyi savunmadığı görülecektir.Tartışmanın bu şekilde aktarılmasının/yorumlanmasının sebebi Malumateleştirmeninin dar bir zaviyeden bakarak Ekrem’i kulak için kafiyeyi savunan biri olarak göstermesidir. Halbuki tartışmaya Malumatgözüyle bakılamaz. Göz veya kulak için kafiye konularını da içine alan tartışma esasında kafiyenin zevke hizmet ettiğine, sanat ve edebiyatın bilimle ilişkisine ve tenkidin mahiyetine dair bir tartışmadır. Bu yönüyle de tenkit tarihinin gelişim çizgisi üzerinde bir konuma sahiptir. XIX. asır Türk edebiyatının son çeyreğinde dil bahislerinin edebiyatın dışında tutulmasında tenkidin öncü bir rolü olmuştur. “Abes-Muktebes Tartışması” bu ayırıma nasıl gidildiğinin tipik örneklerinden biridir. Bir yanda dilin gramatik kullanımına dayalı Malumateleştirisi diğer yanda Recaizade M. Ekrem’in tenkitte dil bahislerini aşan ve sanat eleştirisine yönelen tenkit anlayışı. XIX. asrın son çeyreği bir yönüyle edebiyattan dil bahislerinin ayıklamaçabalarının yoğunluk kazandığı bir zaman dilimini ifade eder.Tartışmanın vuku bulduğu 1895 senesinde ayrımın çizgileri netleşmeyebaşlayacaktır.Makale tartışmayı bu yönleriyle edebiyat tarihi veeleştirisinde anlaşılır kılmaya çalışmaktadır.