ESKİ TÜRK MANİ EDEBİYATINA AİT TÖVBENÂMELER HUSUSUNDA

Özet

Bu makale Türk edebiyatı ve Türk kültür tarihinde çok önemli yer tutan tövbenâmeler üzerine kaleme alınmıştır. Bilindiği gibi tövbenâmelerin tarihi Orta Asya'nın İslam öncesi dönemine kadar uzanmaktadır. Huastuanift başta olmak üzere çeşitli kaynaklar tövbenâmelerin ayrı bir tür olduğu ve onların İslam dönemi edebiyatında bulunan münacatların kökeni olduğunu düşünmektedir. Soğd kaynaklarına göre Türkçe yazılmış Maniheizm ile ilgili eserler, bilhassa, Huastuanift, Soğdca'dan çevrilmiştir. Bunun dışında birçok yayınlar tövbenâmelerin ayrı bir edebi tür olarak değerlendirmektedir. Bu çalışma üç kısımdan ibaret olup tövbenâmelerin ortaya çıkması, anlamı, metin yapısı ve içeriğini incelenmektedir. Makalenin geneli bu üç kısımda gösterilmeye çalışılmıştır. Her bölümün ayrı başlığı vardır. Makalede ileri sürülen fikirler tövbenâme metinlerinden gösterilen transkripsiyon ve onların Türkiye Türkçesindeki anlamıyla kanıtlanmaya çalışılmış ve açıklamalar verilmiştir. Eski Türk Mani muhitinde yazılmış olan tövbenâmeler, döneminin klasik eserlerinden sayılır. Tövbenâmeler Maniheizm talimatı ile Eski Türk Edebiyatına girmiştir. Edebi tür sıfatıyla o dönemlerden şeklini almıştır. Tövbenâmeler metinde ifade edilen görüşler gereğince biçimlendirilmiştir. Metin içerik olarak yalvarma üslubunda olmasına rağmen belli kurallara bağlı kalır. Çözümlemeler sonucunda metni oluşturan öğeler belirlenmiş ve Türk Mani tövbenâmelerinin kesin anlama sahip olan kısımlarından oluştukları tespit edilmiştir. Bu durum, tövbenâmelerin belli bir kalıp esasında yazıldığını göstermektedir. Buna göre, Türk Mani tövbenâmelerinin yapı formülü oluşturulmuştur

Abstract

The present article considers of tovbanāma (confession), which takes an important place in the history of the Turkic literature and the history of the Turkic culture as a whole, as a genre of literature. Tovbanāmas, as it is known, belong to pre-Islamic period of Central Asia. Studied different types of sources, the main of them are “Khuastuanit” and other preserved but partly several tovbanāmas, give the certain facts on tovbanāma as a genre of literature and connection of them with munājāt. The Sogdian sources shows that Turkic-Manichaean confession texts, especially “Khuastuanit” was free translated from Sogdian one. Moreover, a number of issues was found, that requires to be studied in the context of tovbanāma as a genre of literature. For instant, tovbanāma as a phenomenon of literature has implications literature and languages dynamics and as a same time literature and language change, relationship between tovbanāmas and munājāt and so on. The article includes three items that describe the raise of tovbanāmas, there meaning and the structure of the texts. The main idea of the article is given in these items. Each item has its own name. Every point of the article proved by its cites from certain tovbanāma with translation into Turkish and commentary