KUR’ÂN HATMİ GELENEĞİNİN RİVAYETLERDEKİ TEMELLERİ

Özet

Kur’ân-ı Kerîm, Müslümanların bilgi kaynakları arasında ilk sırada yer alır ve hayatın çeşitli alanlarında inananlar için rehber konumunda bulunur. Bu bakımdan Kur’ân’a yönelişte temel amaç onu anlamak ve yaşamak olmalıdır. Söz konusu pratik değerinin yanında Kur’ân’ın tilâveti de önemli bir ibadettir. Nitekim bu hususun Kur’ân tanımlarında yer aldığı da görülür. Ayrıca Müslümanlar, Kur’ân’ın tamamı okunarak uygulanan, hatim isimli bir geleneğe de sahiptirler. İslâm toplumlarındaki yaygın varlığı dikkate alındığında hatim geleneğinin Hz. Peygamber (s.a.s.) ve sahâbe devrinde bir esası bulunması gerektiği fikri oldukça makul görünmektedir. Nitekim hadis kaynaklarında ve İslâmî ilimlerin farklı dallarında yazılmış diğer klasik eserlerde hatim uygulamasını temellendiren rivayetler görmek mümkündür. Bu rivayetler belirlenebildiği kadarıyla Abdullah b. Amr, Kays b. Ebî Saʿsaʿa, ʿIrbâd b. Sâriye, Câbir b. Abdillâh ve Übey b. Kaʿb isimli sahâbîlerden nakledilmişlerdir. Zürâre b. Evfâ’dan nakledilen mürsel bir rivayet de vardır. Bu araştırma, söz konusu geleneği Hz. Peygamber’in (s.a.s.) sünneti ve sahâbe uygulamasındaki temelleri açısından incelemeyi amaçlamaktadır. Kaynağı ile ilgili bulguların, hatmin keyfiyetini de ortaya koyacağı düşünülmektedir.

Abstract

The Holy Quran is the primary source in the formation of Muslim personality and of an exemplary Islamic society. The values that Muslims have produced throughout history and the great civilizations established by them confirm this point. In this respect, the main purpose in approaching the Qur’an should be to understand and live by it. However, reciting the Qur’an is not just a purely intellectual activity. It is understood that reciting the Qur'an, which is merely pronouncing its words, is also an important act of worship along with its dimension of building thought and life. Indeed, the fact that reciting the Qur’an is a form of worship is included in the definitions of the Qur’an. It is quite reasonable that the recitation of the Qur’an, which is essentially divine in its words and meaning, is not the same as reading another book. The hadith of the Prophet that promises ten thawab (spiritual merit) for reciting one letter of the Qur’an is quite significant at this point. The Prophet cited a verse that is formed by the combination of only three letters, namely “alif-lam-mim” as an example of this. This example at first glance suggests that, in terms of worship, it is not a priority to understand the meaning of the Qur’an. Indeed, according to the general opinion of the mufassirs (writers of the commentaries on the Qur’an), only Allah can know the meaning of such verses. Therefore, it can be said that the interlocutors of the revelation do not have a duty to understand these verses. Moreover, the pursuit of these subjects (with malicious intentions) is defined as the indicator of the deviousness in the hearts.