UNESCO’NUN DİL RAPORLARINA GÖRE ZAZACA’NIN DURUMU VE GELECEĞİ

THE POSITION OF ZAZAKI AND ITS FUTURE ACCORDING TO THE LANGUAGE REPORTS PUBLISHED BY UNESCO

Özet

Zazaca, Türkiye'deki nüfus oranına göre Türkçe ve Kürtçe'den sonra en çok konuşulan üçüncü dil konumundadır. Hint Avrupa Dil Ailesinin Kuzeybatı İranî grubuna mensup olarak kabul edilen bu dil, kesin bir oran olmamakla birlikte, 4-6 milyon insanın anadili olarak kabul edilmektedir. Daha çok Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesi'nde konuşulan bu dil, Bingöl ve Dersim başta olmak üzere; Elazığ, Diyarbakır, Sivas, Erzincan, Bitlis, Muş, Adıyaman, Şanlıurfa gibi illerde ve belirli ilçelerde ağırlıklı olarak konuşulmaktadır. Güçlü bir sözlü geleneği ve hafızası olan bu dil, yazı ile ilk olarak 19. yüzyılın son çeyreğinde tanışmıştır. Cumhuriyet tarihinin ilk 40 yılı, uzun bir suskunluk dönemi olarak geçirilmiş ve hiçbir yazılı eser verilmemiştir. 2000'li yıllardan sonra ivme kazanan Zazaca yazını, günümüzde çok iyi bir oran olmasa dahi, yıllık ortalama 40-50 eser vermektedir. HintAvrupa dil ailesine mensup olan Zazaca, UNESCO'nun son yıllarda yayımladığı dil raporlarına göre; kaybolma tehlikesi altında olan dillerden biridir. Anadolu'nun kültürel çeşitliliğine ve coğrafyasına ayrı bir renk katan Zazaca'nın yok olma tehlikesi altında olması; bazı tarihi, kültürel ve siyasi nedenlere bağlanmaktadır. UNESCO, dillerin yok olma tehlikesi altında olup olmadığını belirlemek için bazı yöntem ve ölçütleri kullanmaktadır; ayrıca UNESCO yok olma tehlikesi altında olan dillerin, yok olma risklerini de yine farklı gruplara ayırmaktadır. Bu çalışmada, UNESCO'nun dilin mevcut durumunu belirleyen ölçütlerine göre Zazaca'nın değerlendirilecektir. bugünkü durumu irdelenecek ve geleceği

Abstract

Zazaki speaking masses is disconnected. Because the primary school students do not speak Zazaki, thus the language cannot be transported to the future. The total amount of Zazaki speakers is low in the population rate. In addition, the language remains weak in the new fields and it does not have a rich terminology. There are serious problems for teaching Zazaki as a mother language and the requirements to be achieved for making Zazaki an education language are not provided. The dominance of Turkish in the governmental institutions continues and the languages apart from Turkish cannot open an area for themselves. The term and the manner of official language holds as well. As a result of all these negative attitudes and behaviours, the prestige and sufficiency of the language in the society creates a bad image. UNESCO categorises the endangered languages according to the evaluation of above mentioned parametres and criteria. These groups are; vulnerable, definitely endangered, severely endangered, critically endangered and extinct languages. According to these parametres, Zazaki is a vulnerable language. This shows that Zazaki is on the first step of being an endangered language and if needed precautions are taken, this negative situation may be tackled