OKUL ÖNCESİ TÜRK ÇOCUKLARINDA RİCA DİLİ: BİR SINIF SÖYLEM PERSPEKTİFİ

REQUESTS IN TURKISH-SPEAKING PRE-SCHOOL CHILDREN: A CLASSROOM DISCOURSE PERSPECTIVE

Özet

Ervin-Tripp'e (1984: 297) göre, "rica dili üzerinde çalışarak hangi tür sosyal ilişkilerin çocuklar için önemli olduğunu ortaya çıkarabiliriz" ve McTear'a (1985: 102) göre de "rica dizileri, haklar ve zorunluluklar, isteklilik ve yetenek gibi sosyal ve psikolojik konuların işlenebilmesi için potansiyel bir alandır". Pragmatik bağlamda, çocuk dilinde kullanılan ricaların doğasını araştırmak dilin sosyal etkileşim durumlarında nasıl kullanıldığına ilişkin zengin bilgi sağlayabilir. Yaşıtlarla ve yetişkinlerle yapılan etkileşime benzer olarak, okul öncesi sınıf söylemi de çocuklar için önemli sosyal ilişki kaynaklarından biridir. Türkçe bağlamında rica dili üzerine araştırmalar genellikle yabancı dil öğrenen Türk yetişkin öğrencilerin kullandıkları rica stratejileri üzerinedir (bkz Kılıçkaya, 2010; Kanık, 2010; Kahraman & Akkuş, 2007). Bu anlamda literatürde birinci dil edinimi alanında rica dilini inceleyen çalışmalar sayıca fazla değildir. Bu yüzden, bu çalışmada bir okul öncesi sınıfın kapısı aralanmış, kullanılan rica çeşitleri ile rica dilinin çocuk-çocuk, çocuk öğretmen ve öğretmen çocuk'tan oluşan gruplar arasında nasıl kullanıldığı ve bu gruplar arasında tercih edilen rica formlarında anlamlı bir fark olup olmadığı araştırılmıştır. Araştırmanın katılımcılarını iki ayrı sınıftan (yaş ortalamaları=4;2 ve 5;6) 40 çocuk ve 2 sınıf öğretmeni oluşturmaktadır. Doğal veri analiz sonuçlarına göre üç etkileşim grubu da çeşit olarak çoğunlukla eylem için rica dili kullanmıştır, öğretmenlerin her iki yaş grubundaki çocuklara kullandıkları rica dili formları tutarlılık göstermektedir ve iki yaş grubunda çocuklar arasında çocuk-çocuk etkileşim gruplarında kullandıkları rica dili formları açısından farklılık bulunmuştur ki bu durum dolaysız kullanımdan dolaylı kullanıma doğru gelişimsel bir süreç olduğunu kanıtlamaktadır.

Abstract

In Ervin-Tripp's (1984: 297) words, "by studying requests, we may find out what aspects of social relations are important to children" and to McTear (1985: 102), "request sequences are a potential arena for the negotiation of the social and psychological issues such as rights and obligations, willingness and ability". In a pragmatic sense, delving into the nature of requests in child language may provide rich information on the way language is used in social interaction contexts. Similar to the interactions with peer and adults, preschool classroom discourse is also one of the key sources of social relationships for children. In Turkish contexts, the research on requests tends to focus on investigating a number of request strategies used by Turkish adult students in foreign language learning settings (see Kılıçkaya, 2010; Kanık, 2010; Kahraman & Akkuş, 2007). In the literature, there emerge a few studies which investigate requests in the field of first language acquisition. Hence, in this paper the door of a nursery classroom is opened out and the types and forms of requests performed by three-way interactions are investigated: child-child, child-teacher and teacherchild and additionally search for any significant difference between the two age groups in the preferences of forms. The subjects were 40 Turkish children (mean ages=4;2 and 5;6) in two different classes and the teachers. In brief terms, with the analysis of the naturalistic data, the study will indicate that the three groups mostly exploited request for action as the type, there existed a consistency between teachers in terms of request forms, and children in two different age groups differed from each other with forms of requests they uttered in child-child interactions, proving a developmental progression from direct to indirect.