TÜRK NASİHAT GELENEĞİNDEN BİR ÖRNEK: “RİSÂLE-İ PEND-İ ÂŞIKÂN”

AN EXAMPLE FROM THE TRADITIONAL ADVICE-GIVING IN TURKISH LITERATURE: “RİSÂLE-İ PEND-İ ÂŞIKÂN”

Özet

Klasik Türk edebiyatında; pend-nâmeler, nasihat-nâmeler, tecrübe ve bilgi aracılığı ile öğüt verme, bilinçlendirme amacı güden manzum, mensur ya da manzum-mensur karışık türlerdir. Türk kültür ve edebiyat dünyasında, bilinen ilk yazılı ürünlerden Orhun kitabeleriyle resmen başlayan daha öncesinde şifâhî (sözlü) kültürde gelişim göstermiş "öğüt verme" düşüncesi köklü bir gelenek oluşturmuştur. Genellikle dinî, ahlâkî mevize ve öğütlerle şekillenen eserler, ideal insan modelinin ortaya çıkması amacıyla telif edilmişlerdir. Dini hayatın orijinal bir yorumu denebilecek tasavvuf hayatı içerisinde de nasihat kavramı önemli bir yer tutmaktadır. Öğüt, pîr-mürid ilişkisinin önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Edebiyatın çoğunlukla vasıta olarak görüldüğü nasihat-nâmelerin içeriğinde birtakım tasavvufî öğretiler ve orijinal yorumlar bulunmaktadır. Giritli Aşkî, tasavvuf ekollerinden biri olan Kâdirîliğe mensuptur. İstanbullu Şeyh İbrâhim Hanif'ten mezun olduğu bilinen Aşkî, başta Divan olmak üzere manzum-mensur eserler telif etmiştir. 12 İmama bağlılığını her fırsatta dile getiren ve XIX. yüzyıl başlarına kadar hayatta olan Giritli Aşkî'nin; yaklaşık 8 varaktan oluşan Risâle-i Pend-i Âşıkân adlı eserinde; tasavvuf yoluna girişin şartları, pîre bağlanmanın önemi ve nihâyetinde tasavvufî eğitimin amacı ifade edilmeye çalışılmıştır. Müellif, bu açıklamaları yaparken âyet-hadis ve bazı önemli şahısların sözlerinin yanında, kendi şiirlerinden (nutuklarından) misaller vererek, bazı kısımlarda ilginç denilebilecek söz tasarruflarında bulunarak, manzum-mensur bir anlatım biçimini tercih etmiştir

Abstract

There is a unigue genre in Classical Turkish Literature that was called pend-nâme or nasihat-nâme in which the author, out of his own experience and wisdom, aimed to advise and help people to have awereness. Advice-giving, which in Turkish verbal culture dated back to the pre-Orhun inscriptive monuments became a strong traditional practice in Turkish culture. Pendnames, that is, the written works in this practice were produced to contribute to the efforts made to create the ideal human character through religious or moral sermons and advice. Advice giving is also a key part of sufi way of life, which could be called as an original interpretation of religious practices.These books in etiher prose or verses or in both contain plenty of advice which involves some sufi views and basics: giving advice is an key concept in the relations of the sufi Saint and his disciples in sufi tradition.Aşki The Cretan was a follower of a Sufi path called Kadiri. He is known to acquire his education from Şeyh İbrâhim Hanif İstanbulî, and apart from his Divan, compiled various books in prose and verse.Aşki was from the island Crete and a person from an sufi tariqah and a devoted follower of the Twelve Imams lived at turn of the 19th century. He is the author of a sixteen-page booklet titled Risâle-i Pend-i Âşıkân. The booklet talks about the preliminary basics to start to follow a sufi path, about why a muslim should follow a sufi Saint, and what sufi practices aim. Aşki supports his advice with verses from the Koran, words of the Prophet and some quotes from the wellknown scholars. In his He also brings examples from his own poetical speechs and prefers in his advice to use prose and verse practising some interesting metaphors