Türkiye’de Kentsel Dönüşüm Uygulamaları: Neo-Liberal Kent Politikaları, Yeni Kentsel Aktörler ve Gecekondu Alanları

Urban Regeneration Implementations in Turkey: Neo-Liberal Urban Policies, New Urban Actors and Squatter Housing Areas

Özet

Türkiye’de kentsel dönüşüm, kentsel alanların ve özellikle kent merkezlerindeki gecekondu alanlarının yenilenerek kentsel arsa pazarına kazandırılmasında başlıca araç olarak öne çıkmaktadır. Bu süreçte gecekondu alanlarında konutun azalan değeri ile kentsel arsanın merkezi konumundan kaynaklı artan değeri arasındaki rant farkının kentsel aktörler arasında paylaşımı, dönüşümün motivasyonunu belirlemektedir. Kentsel dönüşüm gecekondu alanlarının yüksek gelir/statü alanlarına dönüştürülmesi temelinde neo-liberal kent politikalarının uygulama aracı olmaktadır. Arz ve talebin bir üst ölçekte neo-liberal politikalar ile belirlenmesinin en açık göstergesi dönüşüm ve sonrasında gelişen soylulaştırma sürecinin yasal mevzuat ile meşrulaştırılmasıdır. Gecekondu alanlarının dönüşümü, gecekondu alanlarının sağlıksız yaşam koşulları ve yüksek suç potansiyeli ile eşleştirilmesine dayandırılmaktadır. Böylece sağlıksız kentsel parçalar kentlerin yeniden yapılandırılması sürecinde başlıca odak noktaları olurken, gönüllü ya da gönülsüz dışlanma/dışlama kendiliğinden oluşmakta, soylulaştırma dile getirilmeyen ancak beklenen sonuç olmaktadır. Dönüşümün toplum tarafından yüksek kabul edilebilirlik düzeyi ile meşrulaştırılması devletin yasal yaptırımlar ve güçlü kamu kurumları ile yeniden kimlik kazanmasını gerekli kılmakta, bu yeni kimlik ise neo-liberal kent politikaları ve yeniden güçlendirilmiş kentsel aktörler ile şekillenmektedir. Bu çalışmanın çıkış noktası kentsel dönüşüm ve soylulaştırma girişimlerinin neo-liberal kent ve konut politikalarının araçları olduğu hipotezinin Ankara kenti kentsel dönüşüm uygulamaları özelinde değerlendirilmesidir.

Abstract

Regeneration in Turkey is defined as an essential tool in the transformation of inner-city areas and especially the squatter housing areas, within the framework of neo-liberal policies in the way to reacquire the rent gap between the decreasing value of squatter houses and the increasing value of land in the cities’ most appealing locations and creating of high-income/status housing areas within a re-organized open market economy. Demand and supply are determined with neo-liberal policies and this becomes clear with the legitimization of regeneration and gentrification process with legal arrangements. New laws are centred on the unhealthy living conditions and the crime potential of squatter housing areas. Thus as unhealthy urban parts become the focus of urban restructuring, voluntary or involuntary dislocation aappears to be the hidden goal. Legitimization of regeneration with high level of society’s acceptionality, necessitates the state’s restructuring with legal arrangements and powerful state institutions and this new state identity is structured neo-liberal urban policies and powerful urban actors. The starting point of this study is evaluation of the hypothesis that urban regeneration and gentrification attempts are the tools of neo-liberal urban and housing policies, giving special emphasis to urban regeneration implementations in Ankara.