17. VE 18. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ’NİN AVRUPA İLE İKTİSADİ İLİŞKİLERİ

ECONOMICAL RELATIONS OF OTTOMAN EMPIRE WITH EUROPE DURING THE 17TH AND 18TH CENTURIES

Özet

18. yüzyılın başına kadar Osmanlı Devleti'nin dış ticareti Batılı ülkelere karşı etkin bir durumda iken, Batı'nın yeni ticari yollara hâkim olması ile başlayan ve saniyeleşme sürecini tamamlamasıyla devam eden dönem içerisinde Osmanlı ticari etkinliği giderek zayıflamaya başlamıştır. Batılı tüccarların Osmanlı topraklarında ki ticari faaliyetleri 18. yüzyılın başlarından itibaren etkili olarak sürdürdükleri görülmektedir. Bu dönemde Hollanda ve İngiltere gibi sömürge sahibi Avrupa devletleri başta olmak üzere, Avusturya, Rusya, Orta ve Doğu Avrupa devletlerinin Osmanlı dış ticaretindeki payı belirgin bir şekilde artış gösterme eğiliminde olduğu görülmektedir. Bu dönemde Avrupa'da en önemli olay burjuvazi sınıfın ve şehirlerdeki soylu olmayan toplulukların daha güçlü hale gelerek toplumda etkin bir sınıf oluşturmalarıdır. Bu oluşumlar sosyal ve ticari hayatı hızla değiştirerek yeni ekonomik kurumların ortaya çıkmasını da hızlandırmıştır. Batının merkantilist politikalarının etkisi Osmanlı ekonomisini olumsuz yönde etkilediği gibi Osmanlı tebaası olan gayrimüslim tüccarlar da Osmanlı Devleti içindeki ticari faaliyetlerini arttırmaya çalışmışlardır. Özellikle; Galata Bankerleri, kamu ve özel finans alanlarında bir hayli etkili olmuşlardır. Osmanlı Devleti ile Avrupa devletleri arasında yapılan ticaretle ilgili sözleşmelerde Avrupalı tüccarların lehine bir takım uygulamalar yürürlüğe sokulmuştur. Osmanlı tebaası olan gayrimüslim tüccarlar da bu yönde söz sahibi olmak için bir hayli çaba sarf etmişlerdir. Gayrimüslim tebaanın zaman içerisinde elde ettikleri bu gücü Osmanlı Devleti aleyhine kullandıkları da olmuştur. Bu durum karşısında Osmanlı Devleti radikal tedbirler almak zorunda kalmıştır. Bu çalışmada, 17. ve 18. yüzyılda Osmanlı Devleti ile Batı ülkeleri arısında ki ekonomik ilişkiler üzerinde durulacaktır

Abstract

While until beginning of the 18th century the foreign trade of Ottoman Empire was better than European countries, exploration of new trade roads and completion of industrialization by Europeans caused to reduce the effectiveness of Ottoman’s foreign trade. Activities of European traders in the land of Ottoman Empire were seem to increase significantly form at the beginning of 18ht century. During this time, primarily colonial countries such as Holland and England from European countries were on the way and Austria, Russia and Central and Eastern European countries increased their profits of foreign trade within Ottoman Empire. As the Westerner’ Mercantilist politics negatively influenced the Ottoman’s economy, the Non-Muslim citizens of Ottoman Empire also increased their trade activities. Especially these mercantilist politics were very effective in Galata Bankers and public and pirate finance areas. Furthermore, international agreements between European countries and Ottoman Empire served to favor European countries’ traders. Non-Muslim citizens of Ottoman Empire were also tried to be more powerful actor in trade sector of Ottoman Empire. At the same time, Non-Muslim citizen of Ottoman Empire used their power in trade sector against Ottoman Empire. As a result of these negative conditions, Ottoman Empire had to take radical precautions. In this study, economical relations between European countries and Ottoman Empire during the 17th and 18th centuries will be studied