Dergiler / MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi / 2019 / Cilt: 8 - Sayı: 2
Dîvânü Lügâti’t-Türk’te Bulunan Hayvan Adlarının Derleme Sözlüğündeki İzleri
- Sayfa
- 1479–1502
- DOI
- —
Özet
Dîvânü Lügâti’t-Türk, Karahanlı döneminde yazılan, Orta Türkçe dönemine ait önemli bir eserdir. Kaşgarlı Mahmud tarafından hazırlanmış olan Türkçenin bilinen ilk sözlüğü Dîvânü Lügâti’t-Türk sadece bir sözlük değil aynı zamanda ansiklopedik bir eser olma özelliğini taşımaktadır. Eser, içerik olarak bize o dönemdeki Türk boyları, bu boyların kullandıkları Türkçe arasındaki farklılıklar ve en önemlisi de dönemin söz varlığı hakkında bilgi vermektedir. Göçebe bir hayat sürdüren Türk topluluklarının kullandıkları söz varlığı doğal olarak yaşadıkları sosyal hayatla ilintilidir. Bu dönemde yaşayan Türk topluluklarının sosyal hayatının merkezinde hayvanlar bulunmaktadır. Bu çalışmada Türkçenin ilk sözlüğü Dîvânü Lügâti’t-Türk’te bulunan hayvan adlarının günümüz Anadolu ağızlarındaki izleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Türkçenin çağlara hükmeden ve tarihin hiçbir döneminde kesintiye uğramayan serüveni göz önünde bulundurulduğunda, Orta Türkçe dönemine ait bu söz varlığının günümüz Anadolu ağızlarındaki kullanımı bizlere dilimiz ile ilgili önemli ipuçları verecektir.
Abstract
Dîvânü Lügâti’t-Türk written in the period of Karahanlı is an important work of the Middle Turkish period. It ıs the first known dictionary of Turkish prepared by Kâşgarlı Mahmut bin Hüseyin bin Muhammed, is not only a dictionary but also an encyclopaedic work. The work gives us information about the Turkish stature of the period, the differences between the Turkish of these tribes, and most importantly the vocabulary of the period. The vocabulary used by the Turkish communities, which lead a nomadic life, is naturally related to the social life they live in. At the centre of the social life of Turkish communities living in this period are animals. In this study, the traces of animal names used in Dîvânü Lügâti’t-Türk, which is the first dictionary of Turkish language, are tried to be determined in today's Anatolian dialects. The use of the vocabulary existence belonged to middle Turkish period in Anatolian dialects will release dues related to ıts dominating structure during the ages.