TARLAN’IN “HAYÂLÎ-BÂKÎ” MUKAYESESİ BAĞLAMINDA ŞEHİR, ŞİİR VE HAYAL(HANE)

Özet

Hayâlî ve Bâkî, 16. yüzyılın gözde edebî şahsiyetlerindendir. İki şair de sarayda iltifat görmüş ve siyaseten himâye edilmişlerdir. Bâkî, devlet kademelerinde ilerlemiş; Hayâlî ise hâmisinin ölümünden sonra payitahtı terk etmiştir. A. Nihad Tarlan’ın “Hayâlî-Bâkî” mukayesesinde iki şairin akıl ve duygu terkibi bakımından değerlendirmesi yapılmıştır. Tarlan’a göre Hayâlî, yoğunluğu yüksek duygusuyla ve tasavvufî neşveli şiirleriyle Bâkî’nin şeklî kusursuzluğuna rağmen daha iyi bir şair sayılmıştır. Bu değerlendirmenin şiirin varlık sebebi noktasında bazı temellere dayandığını düşünmekteyiz. Birincisi şiir, duyguların ifadesi için meydana gelmiş edebî bir türdür ve şiirin doğal bir duygu taşıması mühimdir. Şiirin poetikası kurulduğunda onu meydana getiren değişkenlerin vazgeçilmezleri klasik şiir merkezli olarak incelenmelidir. İkinci olarak hâmîlik, şairlerin kendilerini gösterebilmeleri için en az “şairlik gücü” kadar etkilidir. Bunun yanında Hayâlî, ortaya koyduğu orijinal hayalleri kendisi mi bulmuştur yoksa onun yetiştiği Vardar Yenicesi mi ona bu hayallerin kapısını aralamıştır? Bir hayal menbaı olarak değerlendirebileceğimiz Vardar Yenicesi bu nispetle Hayâlî gibi birçok şairi yetiştirmiştir. Böylelikle şiirler, şehirler merkezinde orijinal hüviyetler kazanmıştır. Dolayısıyla şairlerin farklılaşan hayal âlemlerini besleyen kaynağın edebî açıdan orijinal tespitlerle değerlendirilmesi gerekmektedir. Çünkü her şairin şiirin varlık sebebine dair taşıdığı kanaatler farklılık göstermektedir. Bu bağlamda “şiirin varlık sebebi” çerçevesinde “hayalhâne” olarak nitelenen iç-dış dünyanın etkisi, ilhamın kaynağı ve hayalin ortaya çıkış şartları değerlendirilecektir.

Abstract

Hayâlî and Bâkî are among the favorite literary figures of the 16th century. Both of the two poets saw a compliment in the palace and were politically protected. Bâkî, advanced in the state; Hayalî, however, left the capital after the death of its protector. A. Nihad Tarlan's evaluation of two poets in terms of mind and emotion was evaluated in the comparison of "Hayali-bâkî".According to Tarlan, Hayâlî was regarded as a better poet despite his formal perfection with his high intensity and mystical poetry. We think that this assessment is based on some foundations in the point of existance of poetry. Firstly, poetry is a literary form for expression of emotion and it is important that the poem carry a natural emotion. When the poem's poetic is established, the indispensable of the variables that bring it up should be examined as classical poetry centered. Secondly, the protector is as effective as "the power of poets" to show the poets themselves. In addition, did Hayalî himself find the original dreams he revealed or was it Vardar Yenısi, who brought him up, to open the door to these dreams? Vardar Yenicesi, which we can evaluate as a vision of dreams, has trained many poets like Hayâlî. In this way, poems have acquired original identities in the center of cities.Therefore, the source that feeds the different dreams of poets must be evaluated with the original determination from the literary standpoint. Because every poet has different opinions about the reason for the existence of the poem. In this context, the influence of the inner-outer world, which is characterized as "dreamer" within the framework of "the reason for the existence of poetry", will be judged on the origin of inspiration and the conditions of emergence of the dream.