TÜRK EDEBİYATINDA SÜLEYMÂN-NÂMELER

Özet

Klasik edebiyatta gazâvât-nâme, fetih-nâme, zafer-nâme, Selimnâme, Süleymân-nâme adları ile bilinen türlerin esin kaynağı büyük ölçüde Firdevsî'nin Şeh-nâme'sidir. Söz konusu eserler edebî, tarihî, sosyolojik, antropolojik pek çok bilgiyi ihtiva etmektedir. Önemli bir kısmı dönemlerine şahitlik eden müelliflerce kaleme alındığı için ilk elden belge edebî metinler (vesikalar) hükmündedir. Edebiyat tarihimiz içinde hem Süleyman Peygamber hem de Kanunî Sultan Süleyman'ın hayatlarını ayrı ayrı işleyen eserler yazılmıştır. Tümüne müşterek olarak Süleymân-nâme ismi verilmiştir. Süleyman peygamberin hayatını anlatan Süleymân-nâmeler genellikle Kur'ân'da anlatılan kıssalar çerçevesinde kurgulanmıştır. Kanunî Sultan Süleyman'ın hayatı etrafında telif edilen Süleymân-nâmeler ise Sultan'ın tahta cülûs ettiği dönemden ölümüne kadar olan safhayı ya da belli bir bölümünde geçen olayları anlatmaktadır. Her iki Süleymân-nâme türü de, birbiriyle bağlantılı olmasa da, daha ziyade Osmanlı Devleti'nin yükseliş döneminde telif edilmiştir. Kanunî döneminden sonra da yazılan Kanunî konulu Süleymân-nâmeler mevcuttur. Süleyman Peygamberle ilgili olan eserler ise on sekizinci yüzyıldan sonra görülmemektedir. Saltanat sahibi olmaları ve uzun yıllar hüküm sürmelerinin yanında isimlerinin aynı olması, Süleymân-nâmelerin muhtevalarını zengin kılmıştır. Çalışmada, Süleymân-nâmeler hakkında bugüne kadar yapılmış araştırmalar hakkında toplu bir bilgilendirme yapılmakla birlikte literatürde bulunmayan Süleyman Peygamber konulu bir Süleymânnâme hakkında kısa bir tanıtım yapılmış; diğer taraftan biyografik kaynaklarda adı geçen ancak muhtevası hakkında pek fazla bir bilgi bulunmayan Kanunî Sultan Süleyman konulu başka bir Süleymânnâme'nin muhteva özelliklerinden söz edilmiştir

Abstract

In our classical literature, the source of inspiration of the works known with the names of gazâvât-nâme, fetih-nâme, zafer-nâme, Selimnâme, Süleymân-nâme is mostly Firdevsî’s Şeh-nâme. These works include a lot of literary, historical, sociological, anthropological information. They are accepted as the literary documents since a great deal of them were written by the poets witnessing the era. In our literature history, lots of works which separately analyze the lives of Süleyman the Prophet and Süleyman The Magnificient have been written, and they have been all called Süleymân-nâme. Suleymânnâmes that narrating the Prophet Suleyman are composed with regard to the life of Suleyman in the Kur’ân. Those Süleymân-nâmes narrating Kanunî Sultan Süleyman depict the life of the sultan from his accent to the throne to the end of his life. These two genre were composed much in the period of development of Ottoman state. There are e few Süleymân-nâme after the death of Kanunî. Those narrating the Prophet Suleyman’s life don’t exist after the 18th century. Süleymân-nâmes include a much variety of knowledge because two Süleymans had longterm ruling and a long life. In this study we gave a general information about the genre of Süleymân-nâmes, and then we intoduced a Süleymân-nâme of Prophet Süleyman, which was not examined before. After that we examined a generally unknown Süleymân-nâme which narrates Kanunî Sultan Süleyman