NA'T GELENEĞİNDE ŞEYH GÂLİB ÖRNEĞİ

Özet

Na't, özellikle Fars ve Türk edebiyatlarında Hz. Peygamber(sav)'i öven şiirlerin genel adıdır. Türk edebiyatında ilk örneğine Yusuf Hâs Hâcib'in Kutadgu Bilig adlı eserinde rastladığımız na't, edebiyat tarihimiz boyunca her dönemde rağbet görmüş ve bir geleneğe dönüşmüştür. Özellikle Hz. Peygamber(sav)'e duyulan sevgi ve onun şefaatine nâil olabilme isteği tarih boyunca şairleri na't yazmaya sevk etmiştir. Bu şiirlerin en güzel örneklerine ise klasik Türk edebiyatı döneminde rastlanmaktadır. Hatta Fuzûlî'nin Su Kasidesi ilk sıraya yerleştirilirse ikinci sırada Şeyh Gâlib'in müseddes-i mütekerrir na'ti gelmektedir. Şeyh Gâlib, hemen hemen bütün edebiyatçılar ve eleştirmenler tarafından klasik şiirin son büyük şairi olarak kabul edilmektedir. Onun şiirleri, özellikle Sebk-i Hindî akımının tesiriyle yazdıkları, mana itibariyle oldukça zengindir. Bu zenginlik na'tlerinde de görülmektedir. Şeyh Gâlib, divanına Fehîm-i Kadîm'in rûz u şeb redifli kasidesine nazire olarak yazdığı na'tiyle başlamıştır. Bunun dışında iki müseddes, bir gazel, bir mesnevî, bir de rubâî nazım şekliyle yazılmış na'ti vardır. O, hem divanındaki na'tlerini hem de Hüsn ü Aşk adlı eserinin başında yer alan mesnevî nazım şekliyle yazdığı na'tini son derece coşkulu ve âhenkli bir üslupla kaleme almıştır. Bu şiirlerde Hz. Peygamber(sav)'i farklı farklı isim ve sıfatlarla anarak övmüş; onun hem fizikî hem ahlâkî güzelliklerini anlatmış; mucizelerine ve üstün vasıflarına yer vermiş ve sık sık şefaat dilemiştir. Ayrıca bütün bu söylediklerini ayet ve hadis iktibaslarıyla desteklemiştir. Bu bildiride Türk edebiyatındaki na't geleneği ele alınmış; bu gelenek içerisinde Şeyh Gâlib'e ait olan örnekler incelenmiştir. Sayısız na't örneği içerisinde çok müstesna bir yere sahip olan bu şiirler, bir mutasavvıf ve şair olarak Şeyh Gâlib'in Hz. Peygamber(sav)'e duyduğu muhabbeti ve coşkuyu yansıtmasının yanında ona dair birçok hususiyete yer vermesi açısından değerlendirilmiştir.

Abstract

Na't is the general name of poems at Turkish and Iranian literatures praising Prophet Muhammad. At Turkish literature, we can see the first examples of this kind of poems in Qutadgu Bilig of Yusuf Has Khacib. It was popular at the every period op literature and, hence, it became a tradition. The love for Prophet Muhammad and the hope to reach the shefaat urged poets to write na't. The best examples of this kind of poem are at Turkish classical literature. Qaside of Water of Fuzuli is the best but, perhaps the second is Musaddas-i Mutaqarrir of Sheikh Galib. According to all men of letters and critics, Sheikh Galib is the lastest great poet of classical poem. His poems, especially, written on view of Sabk-i Hindi, are rich according to their meanings. This richness could be seen at his na'ts. He begins his divan with a na't written against a qasida of Fahim-i Qadim, finishing as ruz u sheb. Besides, there have been na'ts, written as musaddas, gazal, masnawi and rubai. He wrote all his na'ts in the manner of enthusiastic and harmonious. At these poets he praised Prophet Muhammad with different names and roles and described his moral and physical peculiarities. He explained his magics and superior features. Also, he supported his claims with Qoran and Khadis. In this paper, we explained the tradition of na't. Later, we searched Sheikh Galib and his poems. These invaluable poems have shown us the love for Prophet Mohammad of Sheikh Galib. They are important for us because they show the features of prophetic post.