KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / ESAM Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi / 2026 / Cilt: 7 Sayı: 1

DİNDARLIK VE SEKÜLERLEŞMENİN KATILIM BANKACILIĞI TERCİHLERİNE ETKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE NİTEL BİR İNCELEME

THE IMPACT OF RELIGIOSITY AND SECULARIZATION ON PARTICIPATION BANKING PREFERENCES: A QUALITATIVE STUDY IN TURKEY

Fatma Altun
Sayfa
49–72
Yayın Tarihi
2026-05-01
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, inanç boyutunun güçlü biçimde korunduğunu, ancak ibadet ve özellikle faiz hassasiyetinin görece zayıf kaldığını ortaya koymaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, Türkiye’de bireylerin katılım bankacılığına yönelik tercihlerini dindarlık ve sekülerleşme ekseninde incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Nitel içerik analizi yöntemiyle 2015–2025 yılları arasında hazırlanmış yüksek lisans ve doktora tezleri değerlendirilmiş; Glock’un dindarlık modeli çerçevesinde inanç, ibadet ve etki (faizden kaçınma) boyutları üzerinden sınıflandırma yapılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, inanç boyutunun güçlü biçimde korunduğunu, ancak ibadet ve özellikle faiz hassasiyetinin görece zayıf kaldığını ortaya koymaktadır.
🔬Tür:Modelleme & Sayısal Simülasyon
📍Kapsam:2015–2025 Verileri
⚙️Değişkenler:İslami Finans · Katılım Bankacılığı · Sekülerlik

Özet

Bu çalışma, Türkiye’de bireylerin katılım bankacılığına yönelik tercihlerini dindarlık ve sekülerleşme ekseninde incelemektedir. Nitel içerik analizi yöntemiyle 2015–2025 yılları arasında hazırlanmış yüksek lisans ve doktora tezleri değerlendirilmiş; Glock’un dindarlık modeli çerçevesinde inanç, ibadet ve etki (faizden kaçınma) boyutları üzerinden sınıflandırma yapılmıştır. Bulgular, inanç boyutunun güçlü biçimde korunduğunu, ancak ibadet ve özellikle faiz hassasiyetinin görece zayıf kaldığını ortaya koymaktadır. Katılım bankacılığı tercihinde dini hassasiyetlerin düşük ila orta düzeyde seyrettiği görülmüştür. Bu sonuçlar, Türkiye’de bireylerin kimlik düzeyinde dindarlıklarını sürdürmelerine rağmen ekonomik tercihlerde sekülerleşme eğilimleri sergilediklerini göstermektedir. Araştırma, katılım bankacılığına yönelik toplumsal talebin anlaşılmasına katkı sağlamanın yanı sıra, dindarlık ve sekülerleşme ilişkisinin finansal tercihler bağlamında nasıl tezahür ettiğini ortaya koymaktadır.

Abstract

This study examines individuals’ preferences for participation banking in Turkey within the framework of religiosity and secularization. Using qualitative content analysis, master’s and doctoral theses written between 2015 and 2025 were systematically reviewed and classified according to Glock’s multidimensional model of religiosity, which emphasizes belief, ritual, and consequential (avoidance of interest) dimensions. The findings indicate that while the belief dimension remains strong, ritual practices and especially sensitivity to interest are comparatively weaker. Religious motivations appear to have a low to moderate influence on participation banking preferences. These results suggest that although religiosity continues to be maintained strongly at the identity level, secularization tendencies are more evident in economic and financial decision-making. The study contributes to understanding the social demand for participation banking in Turkey and highlights how the interplay between religiosity and secularization manifests in financial preferences.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Altun, F. (2026). DİNDARLIK VE SEKÜLERLEŞMENİN KATILIM BANKACILIĞI TERCİHLERİNE ETKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE NİTEL BİR İNCELEME. ESAM Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt: 7 Sayı: 1, 49–72. https://doi.org/10.53662/esamdergisi.1792800

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

↗Yeni Sekme

PDF belgesi yükleniyor...

Kaynakça (59)

  1. Ahmetoğulları, K. (2021). Faizsiz finansal ürünleri satın alma davranışının öncülleri: gerekçeli eylem kuramına dayalı uygulamalı bir çalışma, Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 21(3), s. 707-731, https://doi.org/10.11616/asbi.954678.
  2. Aslan Akın, N. (2021). Dindarlık eğiliminin narsist, makyavelist ve psikopatik kişilik özellikleri ile ilişkisi: Malatya örneği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Kahramanmaraş.
  3. Allport, G. W. (1950). The individual and his religion: A psychological interpretation. New York: Macmillan.
  4. Anaç, T. (2015). Bireysel müşterilerin katılım bankacılığını tercih etmesini etkileyen faktörler (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Türk Hava Kurumu Üniversitesi, Ankara.
  5. Asutay, M. (2013). The development of Islamic banking in Turkey: regulation, performance and political economy. Islamic Finance in Europe: Towards a Plural Financial System, 213-227. doi:10.4337/9781781002513.00026
  6. Ayata, K. (2023). Bireysel müşterilerin fon kullanımında katılım bankalarını tercih etme nedenleri üzerine Şanlıurfa ilinde bir araştırma (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Harran Üniversitesi, Harran.
  7. Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 231–274.
  8. Bayram, K. (2022). Sosyal bütünleşme bağlamında Şırnak'ta dini hayat (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
  9. Bhatia, M. (2013). Secularism and secularisation: A bibliographical essay. Economic and Political Weekly, 48(50), 103–110.
  10. Brown, J. R. (2015). Secularism, Sharia, and the Turkish financial markets. Brooklyn Journal of International Law, 40(2), 408–463.
  11. Bülte, Ö. (2024). Katılım bankacılığı müşterilerinin tercih ve tutumlarının belirleyicileri: Ankara ili örneği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, İstanbul.
  12. Canbaz, M. F. (2020). İslam iktisadı ve finansında temel sorunlar. Kocatepe İİBF Dergisi, 22(2), 244–257.
  13. Casanova, J. (2006). Rethinking secularization: A global comparative perspective. The Hedgehog Review, 8(1–2), 7–22.
  14. Çakar, R., & Yıldırım, İ. (2018). Perspectives of SMEs on Islamic banking practices: A study on the assessment of investment financing and business savings. Uluslararası İslam Ekonomisi ve Finansı Araştırmaları Dergisi, 4(3), 50–61. https://doi.org/10.25272/ijisef.418224
  15. Çelik, H. (2025). Batıl inanç, kaygı ve dindarlık ilişkisinin bazı değişkenler açısından incelenmesi (İnönü Üniversitesi örneği) (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İnönü Üniversitesi, Malatya.
  16. Çınar, F. E. (2025, 16 Temmuz). Financial performance of the participation banking sector. Türkiye Katılım Bankaları Birliği. https://tkbb.org.tr/haberler/turkiye-katilim-bankaciligi-sektorunun-finansal-performansi
  17. Cornwall, M., Albrecht, S. L., Cunningham, P. H., & Pitcher, B. L. (1986). The dimensions of religiosity: A conceptual model with an empirical test. Review of Religious Research, 27(3), 226–244.
  18. Dağ, K. (2019). Türkiye’de üniversite öğrencilerinin din, dindarlık ve dinler hakkındaki bilgilerinin değerlendirilmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Konya.
  19. Danışman, A. N. (2023). Sosyal davranış özelliklerinin dindarlık eğilimiyle ilişkisi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Kahramanmaraş.
  20. Dayı, F. (2019). Katılım bankacılığının tercih nedenlerinin sadakat ve güven üzerindeki etkisi: Türkiye örneği. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 54(4), 1788–1806.
  21. Dobbelaere, K. (1999). Towards an integrated perspective of the processes related to the descriptive concept of secularization. Sociology of Religion, 60(3), 229–247.
  22. Dobbelaere, K. (2006). Bryan Wilson’s contributions to the study of secularization. Social Compass, 53(2), 141–146. https://doi.org/10.1177/0037768606064293
  23. Durak, İ., Bayat, M., ve Arslan, H. (2017). Banka seçiminde müşteri tercihleri: Katılım bankaları üzerine ampirik bir inceleme. The Journal of Social Science, 1(1), 60–70. https://doi.org/10.30520/tjsosci.363391
  24. Duramaz, S. (2018). Doğrulayıcı faktör analizi ile katılım bankalarının talep yapısının belirlenmesine yönelik alan araştırması: Ege bölgesi örneği. In S. Ülev, M. Selçuk, S. Duramaz, E. Sümer, Y. E. Aytekin, Ö. Keskin, & S. Eliyatkın (Ed.), Katılım finansmanında yeni yaklaşımlar (Yayın No: 8, ss. 35–66). İstanbul: Türkiye Katılım Bankaları Birliği.
  25. Erman, E. (2020). Oğuz Eli'nde dini hayat (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
  26. Ertit, V. (2020). Sekülerleşme teorisi (M. E. Çiftçi, Ed.; 2. bs.). Ankara: Liberte Yayınları.
  27. Gelir, Y. (2016). Katılım bankacılığının algılanmasında işleyiş sisteminin etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi, Isparta.
  28. Glock, C. Y. (1962). On the study of religious commitment. Religious Education, 57(sup4), 98–110. https://doi.org/10.1080/003440862057S407
  29. Glock, C. Y. (1972). On the study of religious commitment. In J. E. Faulkner (Ed.), Religion’s influence in contemporary society: Readings in the sociology of religion (pp. 38–56). Marietta, OH: Charles E. Merrill.
  30. Habermas, J. (2008). Notes on a post-secular society. New Perspectives Quarterly, 25(4), 17–29. https://doi.org/10.1111/j.1540-5842.2008.01017.x
  31. Hazıroğlu, T. (2016). Türkiye’de katılım bankacılığı fikrinin doğuşu ve kavramsal önemi. İslam Ekonomisi ve Finansı Dergisi, 2(1), 119–132.
  32. İstanbul Menkul Kıymetler Borsası. (2011). 2011 yılı faaliyet raporu. https://borsaistanbul.com/files/fr2011.pdf
  33. İşgör, E., ve Tatlı, H. (2020). Banka yatırımcılarının katılma hesapları seçimini etkileyen davranışsal faktörler: TRB1. Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 6(2), 184–216.
  34. Kara, E. (2019). Katılım bankalarında müşteri tercihlerini belirleyen faktörler: Trabzon ilindeki katılım bankaları müşterileri üzerine bir araştırma örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi, Trabzon.
  35. Karagöl, E. T., Koç, Y. E., ve Kızılkaya, M. (2017). İstanbul’un finans merkezi olma arayışı. Ankara: SETA Yayınları. https://media.setav.org/tr/dosya/2017/01/istanbul-un-finans-merkezi-olma-arayisi.pdf
  36. Kayantaş, B. (2020). Katılım bankalarını tercih eden müşterilerin farkındalık düzeyinin tespiti: Bingöl ili örneği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Bingöl Üniversitesi, Bingöl.
  37. Korkmaz, H. (2020). Kastamonu'da dini hayat (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
  38. MAK Danışmanlık. (2018). Türkiye’de toplumun dine ve dini değerlere bakışı (Rapor).
  39. Nişancı, Z. (2023). Sayılarla Türkiye’de inanç ve dindarlık. İstanbul: International Institute of Islamic Thought ve Mahya Yayıncılık.
  40. Orhan, Z. H. (2023). Türkiye’de katılım bankacılığının temel problemleri ve bunlara yönelik çözüm önerileri: Bir literatür taraması ve mülakat çalışması. Tevilat: Selçuk Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi, 4(1), 125–147.
  41. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2020). Türkiye hanehalkı finansal algı ve tutum araştırması.
  42. Özdemir, M., ve Aslan, H. (2017). Türkiye'de İslami finansın dönüşümünün ekonomi politiği. Ankara: SETA Yayınları. https://doi.org/10.13140/RG.2.2.19669.63204
  43. Özenli, V. (2024). Üniversite öğrencilerinin katılım bankacılığı algısı üzerine bir alan araştırması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi, Bilecik.
  44. Pilatin, A. (2022). Türkiye’de katılım bankacılığı tercihi: Bölgesel bir araştırma. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(3), 1042–1060. https://doi.org/10.33206/mjss.998155
  45. Resmî Gazete. (2010, 1 Nisan). Kira sertifikalarına ve varlık kiralama şirketlerine ilişkin esaslar hakkında tebliğ (Seri: III, No: 43). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2010/04/20100401-15.htm
  46. Sert, H. (2020). Katılım bankalarında müşteri algısı üzerine bir araştırma: Aksaray ilinde bir uygulama (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Nevşehir.
  47. Sevindik, D. (2015). Orta yaş dönemi bireylerde dindarlık–mutluluk ilişkisi: Denizli örneği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi, Isparta.
  48. Sputnik Türkiye. (2019). Optimar'dan din-inanç anketi: Yüzde 39 düzenli namaz kılıyor, oruç tutanların oranı yüzde 66. https://sputniknews.com.tr/
  49. Sümer, E. (2020). Sukukun dünyada ve Türkiye’de gelişimi (Uzmanlık Tezi). Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ve İSEDAK Uluslararası Kalkınma İşbirliği Genel Müdürlüğü. https://www.sbb.gov.tr/wpcontent/uploads/2022/08/Sukukun_Dunyada_ve_Turkiyede_Gelisimi-Eren_SUMER.pdf
  50. Swatos, W. H., & Christiano, K. J. (1999). Secularization theory: The course of a concept. Sociology of Religion, 60(3), 209–228.
  51. Takur, S. (2019). Katılım bankalarının finans sektöründeki yeri: Iğdır Üniversitesi öğrencilerinin katılım bankası algısı üzerine bir araştırma (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Atatürk Üniversitesi, Erzurum.
  52. Taylor, C. (2007). A secular age. Cambridge, MA: Belknap Press of Harvard University Press. Türkiye Katılım Bankaları Birliği. (2015). Türkiye katılım bankacılığı strateji belgesi 2015–2025. https://tkbb.org.tr/faaliyetler/yayinlar/strateji-belgesi
  53. Türkiye Katılım Bankaları Birliği. (2021). Türkiye katılım bankacılığı strateji güncelleme raporu 2021–2025. https://tkbb.org.tr/upload/TU%CC%88RKI%CC%87YE%20KATILIM%20BANKACILIG%CC%86I%20STRATEJI%CC%87%20GU%CC%88NCELLEME%20RAPORU%202021-2025.pdf
  54. Verbit, M. F. (1970). The components and dimensions of religious behavior: Toward a reconceptualization of religiosity. Journal for the Scientific Study of Religion, 9(1), 85–95.
  55. Wilson, B. R. (1976). Aspects of secularization in the West. Japanese Journal of Religious Studies, 3(4), 259–276. World Bank Group. (2019). Islamic finance bulletin (Issue 44). https://tkbb.org.tr/Documents/Yonetmelikler/World_Bank%20Islamic_Finance_Bulletin_Issue_44_February_2019.pdf
  56. Yavuz, S., ve Törenek, M. (2019). Türkiye’de katılım bankalarının tercih edilme nedenleri üzerine bir araştırma. Verimlilik Dergisi, 1, 199–218. https://izlik.org/JA79DR22JB
  57. Yıldırım, E. H. (2020). Daday’da dini hayat (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
  58. Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
  59. Yürürdurmaz, T. (2019). Üniversite gençliğinin dini hayatının sosyolojik açıdan incelenmesi: Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi örneği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Kahramanmaraş.