Dergiler / ESAM Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi / 2026 / Cilt: 7 Sayı: 1

KADİM İLE MODERN ARASINDA BİR ÂLİM TİPİ: MİLLÎ GÖRÜŞ HAREKETİNDE LÜTFİ DOĞAN

A SCHOLAR BETWEEN THE ANCIENT AND THE MODERN: LÜTFİ DOĞAN OF THE MİLLÎ GÖRÜŞ MOVEMENT

Sayfa
95–108
Yayın Tarihi
2026-05-01
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Lütfi Doğan’ın düşünsel ve siyasi çizgisinin, Necmettin Erbakan’ın, dinî, ahlaki ve toplumsal boyutları birlikte ele alan Millî Görüş perspektifiyle kesişim noktalarını ortaya koymayı amaçlamaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makale, Türkiye’de 20. yüzyılın ikinci yarısında din–siyaset ilişkisinin yeniden şekillendiği bir dönemde, bu dönüşümün dikkat çekici aktörlerinden biri olan Lütfi Doğan’ın ilmî ve siyasi faaliyetlerini Millî Görüş hareketi bağlamında incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Cumhuriyet dönemi boyunca ulemanın kamusal alandaki konumu tartışmalı bir seyir izlerken, 1970’lerle birlikte ortaya çıkan Millî Görüş hareketi, dinî düşüncenin ahlak merkezli ve toplumsal boyutunu siyasi alana taşıyan katmanlı bir yaklaşım geliştirmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Lütfi Doğan’ın düşünsel ve siyasi çizgisinin, Necmettin Erbakan’ın, dinî, ahlaki ve toplumsal boyutları birlikte ele alan Millî Görüş perspektifiyle kesişim noktalarını ortaya koymayı amaçlamaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Lütfi Doğan · Millî Görüş · Ulema

Özet

Bu makale, Türkiye’de 20. yüzyılın ikinci yarısında din–siyaset ilişkisinin yeniden şekillendiği bir dönemde, bu dönüşümün dikkat çekici aktörlerinden biri olan Lütfi Doğan’ın ilmî ve siyasi faaliyetlerini Millî Görüş hareketi bağlamında incelemektedir. Klasik ilmiye geleneği içerisinde yetişmiş olmakla birlikte Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde modern akademik formasyon da edinen Lütfi Doğan, kadim ile moderni şahsında temerküz ettiren özgün bir ulema tipi olarak öne çıkmıştır. Cumhuriyet dönemi boyunca ulemanın kamusal alandaki konumu tartışmalı bir seyir izlerken, 1970’lerle birlikte ortaya çıkan Millî Görüş hareketi, dinî düşüncenin ahlak merkezli ve toplumsal boyutunu siyasi alana taşıyan katmanlı bir yaklaşım geliştirmiştir. Hem Diyanet İşleri Başkanlığı hem de Türkiye Büyük Millet Meclisi bünyesinde görev yapan Doğan, ilmî otoriteyi ahlaki meşruiyet temelinde modern siyasetin kamusal alanına taşıyabilmiş nadir isimlerden biridir. Çalışma, Doğan’ın telif ve tercüme eserleri, TBMM kürsüsündeki konuşmaları, yasama faaliyetleri ve dönemin basın kaynakları üzerinden, onun toplumsal ahlak, birlik, adalet, eğitim ve kalkınma gibi temel meselelerde geliştirdiği yaklaşımı analiz etmektedir. Lütfi Doğan’ın düşünsel ve siyasi çizgisinin, Necmettin Erbakan’ın, dinî, ahlaki ve toplumsal boyutları birlikte ele alan Millî Görüş perspektifiyle kesişim noktalarını ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Abstract

This article examines the scholarly and political activities of Lütfi Doğan, one of the prominent actors in the period when religion–politics relations were reshaped in Turkey during the second half of the twentieth century, within the context of the Millî Görüş movement. Having been raised within the classical ilmiyya tradition while also acquiring a modern academic formation at Ankara University Faculty of Theology, Lütfi Doğan emerged as a distinctive type of scholar (ʿālim) who integrated the ancient (qadīm) and the modern in his persona. While the position of the ʿulamāʾ in the public sphere followed a contested trajectory throughout the Republican era, the National Outlook movement, which emerged in the 1970s, developed a multilayered approach that carried the moral-centered and social dimensions of religious thought into the political arena. Serving in both the Presidency of Religious Affairs (Diyanet) and the Grand National Assembly of Turkey (TBMM), Doğan is one of the rare figures who succeeded in translating scholarly authority into the public realm of modern politics on the basis of moral legitimacy. Drawing on Doğan's authored and translated works, his speeches from the TBMM rostrum, legislative activities, and contemporary press sources, this study analyses his approach to fundamental issues such as social morality, unity, justice, education, and development. It aims to reveal the points of intersection between Lütfi Doğan’s intellectual and political trajectory and Necmettin Erbakan’s National Outlook perspective, which addresses religious, moral, and social dimensions in an integrated manner.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Aslan, Ö. (2026). KADİM İLE MODERN ARASINDA BİR ÂLİM TİPİ: MİLLÎ GÖRÜŞ HAREKETİNDE LÜTFİ DOĞAN. ESAM Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt: 7 Sayı: 1, 95–108. https://doi.org/10.53662/esamdergisi.1905789

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (36)

  1. Resmî Belgeler ve Tutanaklar
  2. Türkiye Büyük Millet Meclisi. TBMM Tutanak Dergisi, 9. Dönem, 45. Cilt.
  3. Türkiye Büyük Millet Meclisi. TBMM Tutanak Dergisi, 14. Dönem, 18. Cilt.
  4. Türkiye Büyük Millet Meclisi. TBMM Tutanak Dergisi, 17. Dönem, 37. Cilt.
  5. Türkiye Büyük Millet Meclisi. TBMM Tutanak Dergisi, 18. Dönem, 41. Cilt.
  6. Türkiye Büyük Millet Meclisi. TBMM Tutanak Dergisi, 19. Dönem, 44. Cilt.
  7. Türkiye Büyük Millet Meclisi. TBMM Tutanak Dergisi, 19. Dönem, 45. Cilt.
  8. Türkiye Büyük Millet Meclisi. TBMM Tutanak Dergisi, 19. Dönem, 78. Cilt.
  9. Türkiye Büyük Millet Meclisi. TBMM Tutanak Dergisi, 19. Dönem, 89. Cilt.
  10. Türkiye Büyük Millet Meclisi. TBMM Tutanak Dergisi, 20. Dönem, 14. Cilt.
  11. Türkiye Büyük Millet Meclisi. TBMM Tutanak Dergisi, 20. Dönem, 32. Cilt.
  12. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (21. Dönem). Fransa’nın Cezayir’de Yaptığı Soykırım Hakkında Kanun Teklifi (Esas No: 2/669). Türkiye Büyük Millet Meclisi. (21. Dönem).
  13. Doğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Teşkilatının kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Teklifi (Esas No: 2/56). Türkiye Büyük Millet Meclisi. (21. Dönem).
  14. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine İlişkin Kanun Teklifi (Esas No: 2/452).
  15. Kitaplar ve Editörlü Eserler
  16. Akgün, S., Şahin, S., & Şahin, E. (2020). Harekât ve neşriyat: Diyanet Gazetesi’nde 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı söylemi. Bilimname, (41).
  17. Arpacı, İ. (2020). Söylemden ideolojiye Erbakan ve Millî Görüş. Maarif Mektepleri Uluslararası Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 3(1).
  18. Arslan, H. (2021). Millî Görüş Hareketi: Siyasal ve toplumsal dönüşümler. Ankara, Türkiye: İLEM Yayınları.
  19. Arslan, H. (2025). Tahakkümden denetime: 1924-1960 yılları arasında Türkiye’de uygulanan din politikaları. İnsan ve Toplum, 15(2)
  20. Berkes, N. (2017). Türkiye’de çağdaşlaşma (A. Kuyaş, Ed.). İstanbul, Türkiye: Yapı Kredi Yayınları.
  21. Çetinkaya, B. A. (Ed.). (2015). Doğu’dan Batı’ya düşüncenin serüveni: Medeniyet projelerinin inşa sürecinde çağdaş İslâm düşüncesi (Cilt 9). İstanbul, Türkiye: İnsan Yayınları.
  22. Doğan, L. (2001). Makalelerim. Ankara, Türkiye: İSİLAY Yayınları.
  23. Doğan, L. (2010a). Fâtiha Sûresinin meal ve tefsiri. Ankara, Türkiye: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
  24. Doğan, L. (2010b). Hucurât Sûresinin meal ve tefsiri. Ankara, Türkiye: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları. Doğan, L. (2013). Cihad ile ilgili âyet-i kerîme ve hadis-i şerifler. İstanbul, Türkiye: İSİLAY Yayınları.
  25. Doğan, L. (2015). İslam ahlakının esasları. Ankara, Türkiye: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
  26. Doğan, L. (2016). Toplumun temelini sarsan belli başlı problemler. Ankara, Türkiye: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
  27. El-İsfahânî, R. (2020). Mutluluğun kazanılması (L. Doğan, Çev.). Ankara, Türkiye: İSİLAY Yayınları.
  28. El-Kârî, M. A. (2015). El-hizbü’l-aʿzam ve’l-virdü’l-efham (L. Doğan, Çev.). Ankara, Türkiye: İSİLAY Yayınları.
  29. Erken, A. (2015). Türkiye’de İslâmî diriliş hareketleri. İstanbul, Türkiye: İnsan Yayınları.
  30. Feldman, N. (2013). İslam devleti: Doğumu, ölümü ve dirilişi. İstanbul, Türkiye: Ufuk Kitapları.
  31. İnsel, A. (2009). Türkiye toplumunun bunalımı. İstanbul, Türkiye: Birikim Yayınları.
  32. Kara, İ. (2023). Resimli Cumhuriyet din kitabı. İstanbul, Türkiye: Dergâh Yayınları.
  33. Kutan, R. (2017). Kirazlıdere tutukevi penceresinden 12 Eylül. Ankara, Türkiye: Millî Gençlik Vakfı Yayınları.
  34. Lewis, B. (2017). Modern Türkiye’nin doğuşu (B. B. Turna, Çev.; 9. baskı). Ankara, Türkiye: Arkadaş Yayınları.
  35. Macit, A. (2017). Millî Görüş ve çağdaş İslam düşüncesindeki yeri. Turkish Studies, 12(8), 133-148. doi:10.7827/TurkishStudies.11656 Öcal, M. (2016). Diyanet İşleri Başkanlığı ve hizmetleri. İstanbul, Türkiye: Ensar Yayınları.
  36. Tuğrul, T. (2017). Millî Görüş Hareketi’nin temel karakterleri. e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, 10(2).