KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 26 Sayı: 72

Türkiye'de Aile İçi İletişim ve Çocukların İyi Oluşu Arasındaki İlişki: PISA 2022 Verilerine Dayalı Bir İnceleme

The Relationship Between Family Communication and Child Well-being in Türkiye: An Examination Based on PISA 2022 Data

Zeliha Karaağaç Cingöz

Sayfa
509–543
Yayın Tarihi
2026-09-29
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗

Özet

Bu araştırma, Türkiye’de aile içi iletişim dinamiklerini betimlemeyi ve çocukların iyi oluşunu; aile içi iletişim refahı, maddi refah, eğitimsel refah ve öznel refah göstergeleri üzerinden betimsel ve ilişkisel olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada nicel araştırma deseni benimsenmiş ve ikincil veri analizi yöntemi kullanılmıştır. Veriler araştırmacılar için açık erişime tabi PISA 2022 Türkiye öğrenci anketi verilerinden elde edilmiştir. Araştırmanın veri seti UNICEF tarafından belirlenen refah boyutları referans alınarak derlenmiştir. Araştırmanın amacı ve veri nitelikleri doğrultusunda nonparametrik testlerden Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis H testleri ve Spearman Sıra Korelasyon Katsayısı analizleri ile post-hoc karşılaştırmalarda Games-Howell testine başvurulmuştur. Araştırma sonucunda aile iletişim refahı ile maddi refah, eğitimsel refah ve öznel refah arasında zayıf, pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Türkiye’deki öğrencilerin genel olarak OECD ortalamasının altında bir aile içi iletişim refah algısına sahip olduğu, erkekler, düşük sosyoekonomik statü, düşük akademik performans ve düşük yaşam memnuniyeti olan gruplarda aile içi iletişim refahının da düşük olduğu görülmüştür. Ayrıca bulgular aile içi iletişim refahında uç gruplar tespit ederek temel risk alanlarına işaret etmektedir. Bu çerçevede hane temelli bütüncül refah göstergeleri takip sisteminin kurulması, aile odaklı sürekli eğitim mekanizması, sistemler arası uyumu artıracak esnek çalışma modelleri ve aile dostu mesai düzenlemesi gibi makro düzeydeki sosyal politika uygulamalarının hayata geçirilmesi önerilmiştir.

Abstract

This study aims to describe the dynamics of family communication in Türkiye and to examine child well-being through a descriptive and relational analysis of family communication, material, educational, and subjective well-being indicators. Adopting a quantitative research design, the study utilizes secondary data analysis of the PISA 2022 Türkiye student survey. The dataset was compiled with reference to the multidimensional well-being framework established by UNICEF. Given the nature of the data, nonparametric procedures were employed: Mann-Whitney U and Kruskal-Wallis H tests for intergroup comparisons, the Games-Howell post-hoc test to identify specific differences, and Spearman’s Rank Correlation Coefficient to evaluate relationships between variables. The results indicate a weak but statistically significant positive correlation between family communication well-being and the material, educational, and subjective dimensions. The findings reveal that students in Türkiye generally perceive their family communication well-being to be below the OECD average. Furthermore, lower levels of communicative well-being were observed among males and those with disadvantaged socioeconomic status, academic performance, and life satisfaction. By identifying outlier groups, the study highlights critical risk areas and advocates for macro-level social policies, such as a household-based comprehensive well-being monitoring system, family-oriented lifelong education mechanisms, and flexible, family-friendly work arrangements to enhance inter-systemic coordination.

Anahtar kelimeler
🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Cingöz, Z. K. (2026). Türkiye'de Aile İçi İletişim ve Çocukların İyi Oluşu Arasındaki İlişki: PISA 2022 Verilerine Dayalı Bir İnceleme. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, Cilt: 26 Sayı: 72, 509–543. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.1636736

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

Kaynakça (39)

  1. Abay-Çelik, Z. E. (2023). Aile içi iletişimde aile içi sorunlar ve aile içi çatışma. ISOREJ-Uluslararası Sosyal Araştırmalar ve Ulusal Eğitim Dergisi, 7(3), 175–186.
  2. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı [ASHB] & Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2022). Türkiye aile yapısı araştırması, 2021. https://www.tuik.gov.tr/media/announcements/turkiye_aile_yapisi_ara%C5%9Ftirmasi_2021.pdf
  3. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı [ASHB]. (2024). Ailenin korunması ve güçlendirilmesi vizyon belgesi ve eylem planı (2024–2028). https://ulusaleylem.aile.gov.tr/media/m1garif1/ailenin-korunmasi-ve-gu-c-lendirilmesi-vizyon-belgesi-ve-eylem-plani.pdf
  4. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı [ASPB]. (2014). Türkiye boşanma nedenleri araştırması-TBNA 2014. https://www.aile.gov.tr/uploads/athgm/uploads/pages/arastirmalar/tbna2014-kitap.pdf
  5. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı [ASPB]. (2016). Türkiye aile yapısı araştırması. https://ekutuphane.aile.gov.tr/media/yijg1qpb/t%C3%BCrk-aile-yap%C4%B1s%C4%B1-ara%C5%9Ft%C4%B1rmas%C4%B1.pdf
  6. Amato, P. R., & Keith, B. (1991). Parental divorce and the well-being of children: A meta-analysis. Psychological Bulletin, 110(1), 26–46.
  7. Atkinson, J. (2018). Investigating the relationships between family communication patterns, academic resilience, and students’ classroom communication behaviors. Graduate Theses, Dissertations, and Problem Reports. 5128. West Virginia University. https://researchrepository.wvu.edu/etd/5128
  8. Başbakanlık Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü [BASAGM]. (2009). Boşanma nedenleri araştırması. https://ekutuphane.aile.gov.tr/media/jxsgrn12/bo%C5%9Fanma-nedenleri-ara%C5%9Ft%C4%B1rmas%C4%B1.pdf
  9. Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press.
  10. Bursal, M. (2017). SPSS ile temel veri analizleri. Anı Yayıncılık.
  11. CSU Pueblo. (2025). 8 dimensions of well-being. https://www.csupueblo.edu/health-education-and-prevention/8-dimension-of-well-being.html
  12. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (2024). Aile Enstitüsü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, Kararname No. 171. Resmî Gazete (32763, 25 Aralık 2024). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/12/20241225-22.pdf
  13. Demir, M. T. (2018). İlköğretim 4. sınıf öğrencilerinin eğitim başarısına aile içi iletişimin etkileri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Aydın Üniversitesi SBE.
  14. Đurišić, M. (2018). Relations and communication in families of children with externalizing behavior problems. Research in Pedagogy, 8(2), 111–120.
  15. Feriç, M. (2024). The relationship between family characteristics and adolescent perception of the quality of family communication. Adolescents, 4(1), 75–89. https://doi.org/10.3390/adolescents4010006
  16. Güngör, A. (2023). Tek ebeveynli aileler: Sosyal psikolojik bir değerlendirme. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 23(58), 129–155. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.1154433
  17. Kalkınma Bakanlığı [KB]. (2013). 10. kalkınma planı (2014–2018). https://www.sbb.gov.tr/kalkinma-planlari/ Kargı, E., & Akman, B. (2007). Üniversiteli gençlerin bakış açısıyla aile içi sorunlar. Toplum ve Sosyal Hizmet, 18(1), 31–38.
  18. Kaveh-Farsani, Z., Kelishadi, R., & Beshlideh, K. (2020). Study of the effect of family communication and function, and satisfaction with body image, on psychological well-being of obese girls: The mediating role of self-esteem and depression. Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health, 14(39). https://doi.org/10.1186/s13034-020-00345-3
  19. Koç, İ. (2018). Türkiye’de aile yapısının değişim sürecinde tek ebeveynli ailelerin oluşumu, belirleyicileri ve refah durumu (2006-2016). T.C. Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı içinde, Türkiye aile yapısı ileri istatistik analizi, 2018 (ss. 36–82).
  20. Koçkar, A. İ., & Harma, M. (2018). Aile içi anlaşmazlıklar, çocuklara yansımaları ile çocuğun değerinin yıllar içerisinde değişimi. T.C. Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı içinde, Türkiye aile yapısı ileri istatistik analizi, 2018 (ss. 136–179).
  21. Lansford, J. E. (2009). Parental divorce and children’s adjustment. Perspectives on Psychological Science, 4(2), 140–152.
  22. Lloyd, A., Broadbent, A., Brooks, E., Bulsara, K., Donoghue, K., Saijaf, R., Sampson, K. N., Thomson, A., Fearon, P., &
  23. Lawrence, P. J. (2023). The impact of family interventions on communication in the context of anxiety and depression in those aged 14-24 years: Systematic review of randomised control trials. BJPsych Open, 9(5), e161. https://doi.org/10.1192/bjo.2023.545
  24. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024). PISA 2022 Türkiye sonuç raporu. https://pisa.meb.gov.tr/
  25. NTV. (2016, 22 Ocak). Karne korkusu ile neden ölümü seçiyorlar? https://www.ntv.com.tr/saglik/karne-korkusuyla-neden-olumu-seciyorlar,ZMy3yAmgVUqXUH4onl2uug
  26. OECD. (2023a). PISA 2022 results (Volume I): The state of learning and equity in education. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/53f23881-en
  27. OECD. (2023b). PISA 2022 results (Volume II): Learning during – and from – disruption. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/a97db61c-en
  28. OECD. (2024). PISA 2022 technical report. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2024/03/pisa-2022-technical-report_599753f0/01820d6d-en.pdf
  29. Özmen, F. (2007). Algılanan aile içi iletişim biçimlerinin ergenlerin benlik saygısına etkisi ve bir uygulama örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Anadolu Üniversitesi SBE.
  30. Özyürek, A. (2004). Kırsal bölge ve şehir merkezinde yaşayan 5-6 yaş grubu çocuğa sahip anne-babaların çocuk yetiştirme tutumlarının incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi EBE.
  31. Padilla, V. E. (2021). Investigating family communication patterns and parent-child relationships in homeschooling experiences. Theses and Dissertations. 1398. Illinois State University Institutional Repository. https://ir.library.illinoisstate.edu/etd/1398
  32. Tezel-Şahin, F., & Cevher, F. N. (2007, 10–15 Eylül). Türk toplumunda aile-çocuk ilişkilerine genel bir bakış [Bildiri sunumu]. 38. Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi (ICANAS), Ankara, Türkiye.
  33. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı [SBB]. (2023). 12. kalkınma planı (2024–2028). https://www.sbb.gov.tr/kalkinma-planlari/
  34. Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2024, 15 Mayıs). İstatistiklerle aile, 2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Aile-2023-53784
  35. UNICEF. (2007). The well-being of children in wealthy countries: UNICEF report card 7. https://cwrp.ca/sites/default/files/publications/Unicef52E.pdf
  36. UNICEF. (2013). Child well-being document. https://www.unicef.org/turkiye/media/4141/file/Child%20Well-Being%20Document.pdf
  37. UNICEF. (2025). Health and well-being. https://www.unicef.org/innocenti/areas-of-work/health-and-well-being
  38. Vartanian, T. P. (2011). Secondary data analysis. Oxford University Press.
  39. World Health Organisation [WHO]. (2013). Measurement of and target-setting for well-being: An initiative by the WHO Regional Office for Europe. https://iris.who.int/bitstream/10665/107309/1/e96732.pdf