KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Sosyal Güvence / 2026 / Sayı: 30

Hastane Performansının CRITIC Temelli EDAS ve Pabon Lasso Teknikleriyle Analizi

Analysis of Hospital Performance Using The CRITIC-BASED EDAS And Pabon Lasso Techniques

Burak Sayar

Sayfa
2557–2573
Yayın Tarihi
2026-07-04
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗

Özet

Bu araştırmada, Doğu Anadolu Bölgesi’nde yer alan 510 yatak kapasiteli bir kamu hastanesinin 2017–2024 yılları arasındaki performansı, CRITIC tabanlı EDAS yöntemi ve Pabon Lasso modeli birlikte kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışma, hastane performansını çok kriterli, veriye dayalı ve zamansal eğilimleri dikkate alan bir çerçevede değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırma nicel, kesitsel ve ilişkisel tarama deseni temelinde yürütülmüş olup analizde Uzman Hekim Sayısı, Pratisyen Hekim Sayısı, Hemşire Sayısı, Ebe Sayısı, Diğer Sağlık Personeli Sayısı, Diğer Personel Sayısı, A–B–C Grubu Ameliyat Sayıları, Yatan Hasta Sayısı, Toplam Muayene Sayısı, Taburcu Olan Hasta Sayısı, Doğum Sayısı, Toplam Gelir, Toplam Yoğun Bakım Yatış Gün Sayısı, Toplam Yatış Gün Sayısı ve Toplam Gider kriterleri kullanılmıştır. CRITIC yöntemi, kriterlerin varyans ve korelasyon yapılarını dikkate alarak objektif ağırlıkları belirlemiş; EDAS yöntemi, bu ağırlıklara göre yıllık performans skorlarını hesaplamıştır. Pabon Lasso modeli ise Yatak Doluluk Oranı (YDO), Yatak Devir Hızı (YDH) ve Ortalama Kalış Günü (OKG) göstergeleri üzerinden operasyonel verimliliği değerlendirmiştir. Analizler Microsoft Excel ortamında yürütülmüştür. Bulgular, hastanenin genel performans skorunun 2017 yılında 0,0056 iken 2024 yılında 0,9359’a yükseldiğini ve incelenen dönemde performansın sürekli bir artış eğilimi gösterdiğini ortaya koymuştur. CRITIC analizine göre en yüksek ağırlığa sahip kriter Toplam Gider (w=0,1003) olup, bunu Yoğun Bakım Yatış Gün Sayısı (w=0,0936) ve Doğum Sayısı (w=0,0918) izlemiştir; bu durum finansal ve klinik göstergelerin performans üzerindeki belirleyici rolünü ortaya koymaktadır. Pabon Lasso sonuçları, hastanenin 2017’de verimsiz bölgede iken 2023’te verimli bölgeye geçtiğini, 2024’te ise YDO açısından kısmen gerilediğini göstermiştir. Covid-19 pandemisi döneminde performansta yaşanan düşüşün ardından 2022 itibarıyla insan kaynağı artışıyla hızlı bir toparlanma gerçekleşmiştir. Sonuç olarak, CRITIC–EDAS ve Pabon Lasso yöntemlerinin entegrasyonu, hastane performansının nesnel, dinamik ve çok boyutlu biçimde değerlendirilmesini sağlayarak kamu hastanelerinde stratejik karar süreçleri için güçlü bir analitik temel sunmaktadır.

Abstract

This study analyzes the performance of a 510-bed public hospital located in the Eastern Anatolia Region of Türkiye over the period 2017–2024 by integrating the CRITIC-based EDAS method with the Pabon Lasso model. The research aims to evaluate hospital performance within a multidimensional, data-driven, and temporally sensitive analytical framework. Designed as a quantitative, cross-sectional, and correlational study, the analysis included the following performance criteria: Number of Specialist Physicians, Number of General Practitioners, Number of Nurses, Number of Midwives, Number of Other Healthcare Personnel, Number of Other Staff, Number of Type A–B–C Surgeries, Number of Inpatients, Total Number of Examinations, Number of Discharged Patients, Number of Births, Total Revenue, Total Intensive Care Bed-Days, Total Hospitalization Days, and Total Expenditures. The CRITIC method was employed to determine the objective weights of criteria based on variance and inter-criteria correlation, while the EDAS method calculated annual performance scores using these weights. The Pabon Lasso model evaluated operational efficiency through Bed Occupancy Rate (BOR), Bed Turnover Rate (BTR), and Average Length of Stay (ALOS). All analyses were performed using Microsoft Excel (Office 365). The findings revealed that the hospital’s overall performance score increased from 0.0056 in 2017 to 0.9359 in 2024, demonstrating a consistent upward trend in performance throughout the study period. According to the CRITIC analysis, the most influential criterion was Total Expenditure (w=0.1003), followed by Total Intensive Care Bed-Days (w=0.0936) and Number of Births (w=0.0918), emphasizing the decisive role of financial and clinical indicators in hospital performance. Pabon Lasso results indicated that the hospital transitioned from an inefficient zone in 2017 to an efficient zone in 2023, with a partial decline in 2024 in terms of bed occupancy. Moreover, the Covid-19 pandemic (2020–2021) led to a significant performance decrease, followed by rapid recovery in 2022 due to increased staffing and service capacity. In conclusion, the integration of the CRITIC–EDAS and Pabon Lasso methods enables the objective, dynamic, and multidimensional evaluation of hospital performance, providing a robust analytical foundation for strategic planning and resource allocation in public healthcare institutions.

Anahtar kelimeler
🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Sayar, B. (2026). Hastane Performansının CRITIC Temelli EDAS ve Pabon Lasso Teknikleriyle Analizi. Sosyal Güvence, Sayı: 30, 2557–2573. https://doi.org/10.21441/sosyalguvence.1854830

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

Kaynakça (22)

  1. Aydın, G. Z. (2021). Crıtıc ve Topsıs Yöntemleriyle Türkiye’de Bölgesel Sağlık Hizmetlerinin Değerlendirilmesi. Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi, 7 (2), 412-433.
  2. Bağcı H., Konca, M. (2021) Evaluating the Technical Efficiency of Hospitals Providing Tertiary Health Care in Turkey: An Application Based on Data Envelopment Analysis, Hospital Topics, 99:2, 49-63, DOI: 10.1080/00185868.2020.1830008
  3. Baş, F., & Keleş, B. (2022). Pabon Lasso Yöntemi ile Eğitim ve Araştırma Hastanelerinin Performanslarının Değerlendirilmesi. Journal of Innovative Healthcare Practices, 3(2), 93–102.
  4. Çalışkan, D. D. Z. (2016). Kamu Hastane Birlikleri Performansının Pabón Lasso Modeli ile Analizi. Sosyal Güvence (10), 1-24. https://doi.org/10.21441/sguz.20161020712
  5. Diakoulaki, D., Mavrotas, G., & Papayannakis, L. (1995). Determining Objective Weights in Multiple Criteria Problems: The CRITIC method. Computers & Operations Research, 22 (7), 763–770. DOI: https://doi.org/10.1016/0305-0548(94)00059-H
  6. Dopeykar, N. and Meskarpour-Amiri, M. (2020). Evaluating the Trend of Efficiency at Inpatient Services by Pabon-Lasso Model: A Case Study in a Specialized Hospital. Journal of Military Medicine, 22 (9), 936-946. doi: 10.30491/JMM.22.9.8
  7. Güler, A., & Polatgil, M. (2023). Crıtıc-Topsıs Yöntemi ile Üniversite Hastanelerinin Hizmet Yönünden Sıralanması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 22(88), 1828-1848. https://doi.org/10.17755/esosder.1298549
  8. Işıkçelik, F., & Ağırbaş, İ. (2023). Genel Hastanelerin Yatak Kullanım Performansının Pabon Lasso Yöntemiyle Değerlendirilmesi. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 10 (1), 277-294. https://doi.org/10.30798/makuiibf.1097416
  9. Kalhor, R., Darzi Ramandi, F., Rafiei, S., Tabatabaee, S. S., Azmal, M., & Kalhor, L. (2016). Performance Analysis of Hospitals Affiliated to Mashhad University of Medical Sciences Using the Pabon Lasso Model: A Six-year Trend Study. Biotech Health Sciences, 3 (4), e38629. DOI: 10.17795/bhs-38629
  10. Kaplan, R. S., & Norton, D. P. (1996). The Balanced Scorecard: Translating Strategy into Action. Harvard Business Press.
  11. Keshavarz-Ghorabaee, M., Zavadskas, E.K., Olfat, L., & Turskis, Z. (2015). Multi-Criteria Inventory Classification Using a New Method of Evaluation Based on Distance from Average Solution (EDAS). Informatica, 26, 435-451.
  12. Khalilabad, T. H., Asl, A. N., Raeissi, P., Shali, M., & Niknam, N. (2020). Assessment of Clinical and Paraclinical Departments of Military Hospitals Based on the Pabon Lasso Model. Journal of education and health promotion, 9, 59. https://doi.org/10.4103/jehp.jehp_455_19
  13. Küçük, A., Özsoy, V. S., & Balkan, D. (2020). Assessment of Technical Efficiency of Public Hospitals in Turkey. European Journal of Public Health, 30 (2), 230–235. https://doi.org/10.1093/eurpub/ckz143
  14. Mehrtak, M., Yusefzadeh, H., & Jaafaripooyan, E. (2014). Pabon Lasso and Data Envelopment Analysis: a Complementary Approach to Hospital Performance Measurement. Global Journal of Health Science, 6(4), 107–116. https://doi.org/10.5539/gjhs.v6n4p107
  15. Mohammadkarim, B., Jamil, S., Pejman, H., Seyyed, M. H., & Mostafa, N. (2011). Combining Multiple Indicators to Assess Hospital Performance in Iran Using the Pabon Lasso Model. The Australasian medical journal, 4(4), 175–179. https://doi.org/10.4066/AMJ.2011.620
  16. Moradi, G., Piroozi, B., Safari, H., Esmail Nasab, N., Mohamadi Bolbanabad, A., & Yari, A. (2017). Assessment of the Efficiency of Hospitals Before and After the Implementation of Health Sector Evolution Plan in Iran Based on Pabon Lasso Model. Iranian Journal of Public Health, 46(3), 389–395.
  17. Ömürbek, N., Altın, F. G., Şimşek, A., Eren, H. (2021a). Entropi Tabanlı Veri Zarflama Analizi Yöntemi ile Türkiye’deki İllerin Sağlık Göstergeleri Açısından Etkinliğinin Belirlenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 12(29), 16-45. https://doi.org/10.21076/vizyoner.754640
  18. Ömürbek, N., Yıldırım, H., Parlar, G., Karaatlı, M. (2021b). Crıtıc Yöntemi ve Oyun Teorisi Bütünleşik Yaklaşımı ile Hastane Performanslarının Değerlendirilmesi. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 8(1), 539-560. https://doi.org/10.30798/makuiibf.862629
  19. Pabón Lasso H. (1986). Evaluating Hospital Performance Through Simultaneous Application of Several Indicators. Bulletin of the Pan American Health Organization, 20(4), 341–357.
  20. Yağcı Özen, M. (2025). An Evaluation of Healthcare Institutions’ Efficiency in Türkiye Using the Pabon Lasso Model: An Institution-Type Based Analysis for the Period 2002–2023. Black Sea Journal of Health Science, 8(4), 165-171. https://doi.org/10.19127/bshealthscience.1689604
  21. Younsi, M. (2014). Performance of Tunisian Public Hospitals: A Comparative Assessment Using the Pabón Lasso Model. International Journal of Hospital Research, 3(4), 159-166.
  22. Zavadskas, E. K., & Turskis, Z. (2010). A New Additive Ratio Assessment (ARAS) Method in Multicriteria Decision‐making. Ukio Technologinis Ir Ekonominis Vystymas, 16(2), 159–172. https://doi.org/10.3846/tede.2010.10