KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 26 Sayı: 2

Lise Öğrencilerinin Kariyer Uyum Yeteneklerini Yordamada Kişilik Özellikleri ve Umudun Rolünün İncelenmesi

Examining the Role of Personality Traits and Hope in Predicting High School Students' Career Adapt-Abilities

Abdulkadir M. M. Fakirullahoğlu, Dünya Şen-Baz, Burcu Aykaç

Sayfa
1009–1026
Yayın Tarihi
2026-06-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗

Özet

Bu araştırmanın amacı lise öğrencilerinin kariyer uyum yeteneklerini yordamada kişilik özellikleri ve umudun rolünü incelemektir. Araştırmanın çalışma grubu 2020-2021 eğitim öğretim yılının 2. döneminde İstanbul ilinin orta gelişmişlik seviyesindeki bir ilçesinde yer alan farklı türdeki liselerde öğrenimine devam eden 1002 (631 kız, 371 erkek) öğrenciden oluşmuştur. Bu çalışmada Kariyer Uyum Yetenekleri Ölçeği, Beş Faktör Kişilik Envanteri, Umut Ölçeği ve Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Korelasyonel araştırma modeli ile yürütülen araştırmada bağımsız örneklemler t testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve hiyerarşik regresyon analizi kullanılmıştır. Bulgular, öğrencilerin kariyer uyum yeteneklerinin cinsiyete göre istatistiksel açıdan anlamlı bir şekilde farklılaşmadığını, ancak sınıf düzeyine göre anlamlı bir farklılık gösterdiğini ortaya koymuştur. Araştırmanın sonucuna göre umut ve kişilik özelliklerinin (sorumluluk, deneyime açıklık, dışa dönüklük ve duygusal denge) birlikte kariyer uyum yeteneklerini anlamlı bir biçimde yordadığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte kariyer uyum yeteneklerinin en önemli yordayıcısının ise umut olduğu belirlenmiştir. Ulaşılan sonuçlar ilgili alan yazın doğrultusunda tartışılarak öneriler sunulmuştur.

Abstract

The purpose of this study is to examine the roles of personality traits, and hope in predicting career adapt-abilities among high school students. The study group consisted of 1,002 students (631 female, 371 male) attending different types of high schools in a district with a medium level of development in Istanbul during the second semester of the 2020–2021 academic year. The Career Adapt-Abilities Scale, the Big Five Inventory, the Hope Scale, and a Personal Information Form were used in this study. The research, conducted using a correlational research model, utilized independent samples t-test, one-way analysis of variance (ANOVA), and hierarchical regression analysis. The findings indicated that students’ career adapt-abilities did not differ by gender, but showed a significant difference according to grade level. The results of the study revealed that hope and personality traits (conscientiousness, openness to experience, extraversion, and neuroticism) together significantly predict career adapt-abilities. However, hope was determined to be the most important predictor of career adapt-abilities. The findings were discussed in line with the relevant literature, and recommendations were made.

Anahtar kelimeler
🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Fakirullahoğlu, A. M. M., Şen-Baz, D., Aykaç, B. (2026). Lise Öğrencilerinin Kariyer Uyum Yeteneklerini Yordamada Kişilik Özellikleri ve Umudun Rolünün İncelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt: 26 Sayı: 2, 1009–1026. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2026..-1826395

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

Kaynakça (59)

  1. Akman, Y., & Korkut, F. (1993). Umut ölçeği üzerine bir çalışma. H. Ü. Eğitim Fakültesi Dergisi, 9, 193-202.
  2. Aktaş, E., & Şahin, C. (2019). Üniversite öğrencilerinin kişilik özellikleri ile kariyer uyum yetenekleri arasındaki ilişkinin incelenmesi: Necmettin Erbakan Üniversitesi örneği. In E. Hamarta (Ed.), 21. Uluslararası Psikolojik Danışma ve Rehberlik Kongresi tam metin kitabı (pp. 86–95). Türk PDR Derneği Yayınları.
  3. Alakuş, A. (2023). Lise öğrencilerinin kariyer uyumu ve bilişsel esneklik düzeyleri arasındaki ilişkide analitik düşünmenin aracı rolü [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi.
  4. Bacanlı, F., & Sarsıkoğlu, A. F. (2021). Genç yetişkinlerin kariyer uyumluluklarının yordayıcısı olarak kişilik özellikleri. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 50(1), 217-246. https://doi.org/10.14812/cufej.803614
  5. Benet-Martínez, V., & John, O. P. (1998). Los Cinco Grandes across cultures and ethnic groups: Multitrait- multimethod analyses of the Big Five in Spanish and English. Journal of Personality and Social Psychology, 75(3), 729-750. https://doi.org/10.1037/0022-3514.75.3.729
  6. Boğatekin, H. (2024). Üstün yetenekli öğrenciler ve normal gelişim gösteren öğrencilerin kişilik tipleri ile kariyer uyum yetenekleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hasan Kalyoncu Üniversitesi.
  7. Büyükgöze-Kavas, A. (2014). Validation of the Career Adapt-Abilities Scale-Turkish form and its relation to hope and optimism. Australian Journal of Career Development, 23(3), 125-132. https://doi.org/10.1177/1038416214531931
  8. Büyükgöze-Kavas, A. (2016). Predicting career adaptability from positive psychological traits. The Career Development Quarterly, 64, 114-125. https://doi.org/10.1002/cdq.12045
  9. Büyüköztürk, Ş., Çokluk, Ö., & Köklü, N. (2014). Sosyal bilimler için istatistik (15 bs.). Pegem Akademi.
  10. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri (21. bs.). Pegem Akademi.
  11. Çakır, B. (2019). Lise öğrencilerinde bilişsel çarpıtmaların kariyer geleceği algısına etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
  12. Demirtaş, H., & Bozcan, E. Ü. (2025). Lise dönemindeki öğrencilerin kariyer uyum yetenekleri ve psikolojik iyi oluş düzeylerinin incelenmesi. International Journal of Positivity & Well-Being, 3(1), 41-62. https://doi.org/10.61518/ijpw-77
  13. Field, A. (2009). Discovering statistics using SPSS: Book plus code for E version of text (Vol. 896). Sage.
  14. Field, A. (2013). Discovering statistics using IBM SPSS statistics. Sage. Ginevra, M. C., Magnano, P., Lodi, E., Annovazzi, C., Camussi, E., Patrizi, P., & Nota, L. (2018). The role of career adaptability and courage on life satisfaction in adolescence. Journal of Adolescence, 62, 1-8. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2017.11.002
  15. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2014). Multivariate data analysis. Pearson.
  16. Härtung, P. J., Porfeli, E. J., & Vondracek, F. W. (2008). Career adaptability in childhood. The Career Development Quarterly, 57(1), 63-74. https://doi.org/10.1002/j.2161-0045.2008.tb00166.x
  17. Hirschi, A. (2009a). Career adaptability development in adolescence: Multiple predictors and effect on sense of power and life satisfaction. Journal of Vocational Behavior, 74(2), 145-155. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2009.01.002
  18. Hirschi, A. (2009b). Swiss adolescents’ career aspirations: Influence of context. age. and career adaptability. Journal of Career Development, 36(3), 228–245. https://doi.org/10.1177/0894845309345844
  19. Hou, Z. J., Leung, S. A., Li, X., Li, X., & Xu, H. (2012). Career Adapt-Abilities Scale—China form: Construction and initial validation. Journal of Vocational Behavior, 80(3), 686–691. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2012.01.006
  20. Hu, L., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 6(1), 1-55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118
  21. Jia, Y., Hou, Z. J., & Shen, J. (2022). Adolescents’ future time perspective and career construction: Career adaptability as mediator and hope as moderator. Journal of Career Development, 49(1), 202-217. https://doi.org/10.1177/0894845320926579
  22. Kahya, V., & Ceylan, E. (2018). Üniversite öğrencilerinin bölümleri ile kariyer uyum yetenekleri arasındaki ilişkiyi belirlemeye yönelik bir araştırma. Press Academia Procedia, 7, 217– 222. https://doi.org/10.17261/Pressacademia.2018.884
  23. Karakuzu, Ü. (2024). Kariyer uyumunu yordamada kariyer kaygısı ve kariyer yapılandırmanın rolü: 11. sınıf ve 12. Sınıf örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Pamukkale Üniversitesi.
  24. Kenny, M. E., Blustein, D. L., Haase, R. F., Jackson, J., & Perry, J. C. (2006). Setting the stage: Career development and the student engagement process. Journal of Counseling Psychology, 53, 272–279. https://doi.org/10.1037/0022-0167.53.2.272
  25. Kırdök, O., & Bölükbaşı, A. (2018). The role of senior university students’ career adaptability in predicting their subjective well-being. Journal of Education and Training Studies, 6(5), 47-54. https://doi.org/10.11114/jets.v6i5.3010
  26. Korkmaz, M., Somer, O., & Güngör, D. (2013). Ergen örneklemde beş faktör kişilik envanteri’nin cinsiyetlere göre ortalama ve kovaryans yapılarıyla ölçme eşdeğerliği. Eğitim ve Bilim, 38(170), 121-134.
  27. Korkmaz, O., & Doğanülkü, H. A. (2024). Investigation of the mediator role of career adapt-abilities in the relationship between big five factor personality traits and career distress. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 14(74), 440-458. https://doi.org/10.17066/tpdrd.1403744_11
  28. Korkmaz, O., & Önder, F. C. (2019). The relation between life goals and career adapt-abilities: An Investigation of the mediating role of hope. Education and Science, 44(200), 59-76. https://doi.org/10.15390/EB.2019.8380
  29. Li, Y., Guan, Y., Wang, F., Zhou, X., Guo, K., Jiang, P., Mo, Z., Li, Y., & Fang. Z. (2015). Big-five personality and BIS/BAS traits as predictors of career exploration: The mediation role of career adaptability. The Journal of Vocational Behavior, 89, 39-45. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2015.04.006
  30. Negru-Subtirica, O., Pop, E. I., & Crocetti. E. (2015). Developmental trajectories and reciprocal associations between career adaptability and vocational identity: A three-wave longidutinal study with adolescents. Journal of Vocational Behavior, 88, 131-142. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2015.03.004
  31. Nilforooshan, P., & Salimi, S. (2016). Career adaptability as a mediator between personality and career engagement. Journal of Vocational Behavior, 94, 1-10. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2016.02.010
  32. Öncel, L. (2014). Career Adapt-Abilities Scale: Convergent validity of subscale scores. Journal of Vocational Behavior, 85(1), 13–17. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2014.03.006
  33. Öztemel, K., & Yıldız-Akyol, E. (2019). The predictive role of happiness. social support. and future time orientation in career adaptability. Journal of Career Development, 46(2), 1-14. https://doi.org/10.1177/0894845319840437
  34. Parola, A., & Marcionetti, J. (2021). Career decision-making difficulties and life satisfaction: the role of career-related parental behaviors and career adaptability. Journal of Career Development, 49(4), 1-15. https://doi.org/10.1177/0894845321995571
  35. Patton, W., & Lokan, J. (2001). Perspectives on Donal Super’s construct of career maturity. International Journal for Educational and Vocational Guidance, 1(1/2), 31–48. https://doi.org/10.1023/a:1016964629452
  36. Rogers, M. E., Creed, P. A., & Glendon, A. I. (2008). The role of personality in adolescent career planning and exploration: A social cognitive perspective. Journal of Vocational Behavior, 73, 132–142. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2008.02.002
  37. Rossier, J., Zecca, G., Stauffer, S. D., Maggiori, C., & Dauwalder, J.-P. (2012). Career Adapt-Abilities Scale in a French-speaking Swiss sample: Psychometric properties and relationships to personality and work engagement. Journal of Vocational Behavior, 80(3), 734–743. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2012.01.004
  38. Rudolph, C. W., Lavigne, K. N., & Zacher, H. (2017). Career adaptability: A meta-analysis of relationships with measures of adaptivity, adapting responses, and adaptation results. Journal of Vocational Behavior, 98, 17–34. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2016.09.002
  39. Santilli, S., Marcionetti, J., Rochat, S., Rossier, J., & Nota, L. (2017). Career adaptability, hope, optimism, and life satisfaction in İtalian and Swiss adolescents. Journal of Career Development, 44(1), 62-76. https://doi.org/10.1177/0894845316633793
  40. Santilli, S., Nota, L., Ginevra, M. C., & Soresi, S. (2014). Career adaptability, hope and life satisfaction in workers with intellectual disability. Journal of Vocational Behavior, 85(1), 67–74. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2014.02.011
  41. Sartık, H., & Koca-Ballı, A. İ. K. (2020). Kişilik özelliklerinin kariyer uyum yeteneğine etkisi: üniversite öğrencileri üzerine bir araştırma. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(1), 68-86.
  42. Savickas, M. L. (1999). The transition from school to work: A developmental perspective. The Career Development Quarterly, 47(4), 326–336. https://doi.org/10.1002/j.2161-0045.1999.tb00741.x
  43. Savickas, M. L. (2002). Career construction: E developmental theory. In D. Brown and associates (Eds), Career choice and development (pp. 149-205). Jossey Bass.
  44. Savickas, M. L. (2013). Career construction theory and practice. In S. D. Brown, & R. W. Lent (Eds.), Career development and counseling: Putting theory and research to work (2. ed., pp. 147–183). John Wiley & Sons.
  45. Savickas, M. L., & Porfeli, E. J. (2012). Career Adapt-Abilities Scale: Construction, reliability, and measurement equivalence across 13 countries. Journal of Vocational Behavior, 80(3), 661-673. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2012.01.011
  46. Schermelleh-Engel, K. & Moosbrugger, H. (2003). Evaluating the fit of structural equation models: tests of significance and descriptive goodness-of-fit measures. Methods of Psychological Research Online, 8(2), 23–74.
  47. Siyez, D. M., & Yusupu, R. (2015). Üniversite öğrencilerinde kariyer uyumluluğu ve kariyer iyimserliğinin cinsiyet rolü değişkenine göre incelenmesi. İş, Güç, Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 17(1), 78-88. https://doi: 10.4026/1303-2860.2015.0270.x
  48. Skorikov, V. (2007). Continuity in adolescent career preparation and its effects on adjustment. Journal of Vocational Behavior, 70(1), 8–24. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2006.04.007
  49. Snyder, C. R., Harris, C., Anderson, J. R., Holleran, S. A., Irving, L. M., Sigmon, S. T., Yoshinobu, L., Gibb, J., Langelle, C., & Harney, P. (1991). The will and the ways: Development and validation of an individual-differences measure of hope. Journal of Personality and Social Psychology, 60, 570-585.
  50. Storme, M., Celik, P., & Myszkowski, N. (2020). A forgotten antecedent of career adaptability: A study on the predictive role of within-person variability in personality. Personality and Individual Differences, 160, 109936. https://doi.org/10.1016/j.paid.2020.109936
  51. Sümer, N., Lajunen, T., & Özkan, T. (2005). Big five personality traits as the distal predictors of road accident involvement. In T. Rothengatter & R. D. Huguenin (Eds.), Traffic and transport psychology (pp. 215-227). Elsevier.
  52. Super, D. E., & Jordaan, J. J. (1973). Career development theory. British Journal of Guidance and Counselling, 1(1), 3-16. https://doi.org/10.1080/03069887308259333
  53. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6. ed.). Pearson Education Limited.
  54. Teixeira, M. A. P., Bardagi, M. P., Lassance, M. C. P., de Oliveira Magalhães, M., & Duarte, M. E. (2012). Career adapt-abilities scale Brazilian form: Psychometric properties and relationships to personality. Journal of Vocational Behavior, 80, 680–685. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2012.01.007.
  55. Tien, H. L. S., Lin, S. H., Hsieh, P. J., & Jin, S. R. (2014). The career adapt-abilities scale in Macau: Psychometric characteristics and construct validity. Journal of Vocational Behavior, 84(3), 259-265. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2014.01.005
  56. van Vianen, A. E. M., Klehe, U.-C., Koen, J., & Dries, N. (2012). Career adapt-abilities scale–Netherlands form: Psychometric properties and relationships to ability, personality, and regulatory focus. Journal of Vocational Behavior, 80(3), 716-724. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2012.01.002
  57. Vashisht, S., Kaushal, P., & Vashisht, R. (2021). Emotional intelligence, personality variables and career adaptability: A systematic review and meta-analysis. Vision: The Journal of Business Perspective, 27(3), 1- 13. https://doi.org/10.1177/0972262921989877
  58. Wilkins, K. G., Santilli, S., Ferrari, L., Nota, L., Tracey, T. J. G., & Soresi, S. (2014). The relationship among positive emotional dispositions, career adaptability, and satisfaction in Italian high school students. Journal of Vocational Behavior, 85, 329- 338. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2014.08.004
  59. Zacher, H. (2014). Career adaptability predicts subjective career success above and beyond personality traits and core self-evaluations. Journal of Vocational Behavior, 84(1), 21–30. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2013.10.002